Kişilerin Huzur ve Sükununu Bozma Suçu (TCK 123): Cezası, Şikâyet, Zamanaşımı ve Yargıtay Uygulaması – 2026

1. Madde Yapısı ve Tarihçe

Kişilerin huzur ve sükununu bozma suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun (TCK) İkinci Kitap, İkinci Kısım (Kişilere Karşı Suçlar), Yedinci Bölüm (Hürriyete Karşı Suçlar) içinde 123. maddede düzenlenmiştir. Madde tek fıkradan oluşur ve metni şöyledir:

Madde 123- (1) Sırf huzur ve sükûnunu bozmak maksadıyla bir kimseye ısrarla; telefon edilmesi, gürültü yapılması ya da aynı maksatla hukuka aykırı başka bir davranışta bulunulması hâlinde, mağdurun şikâyeti üzerine faile üç aydan bir yıla kadar hapis cezası verilir.

Madde gerekçesine göre korunan değer, kişilerin psikolojik ve ruhsal sükûn içinde yaşama hakkıdır. Bu nedenle suç, belirli bir kişiye yönelen, tekrarlanan ve amaç bakımından sınırlanmış davranışları cezalandırır.

Tarihçe

765 sayılı eski TCK döneminde benzer davranışlar m. 547 kapsamında hafif suç olarak düzenleniyordu. Bu düzenlemede on beş güne kadar hafif hapis veya hafif para cezası öngörülüyor ve suç şikâyete bağlı değildi. Yargıtay, 5237 sayılı TCK'nın 123. maddesinin eski kanundaki karşılığının m. 547 olduğunu kabul etmektedir. 5237 sayılı TCK ile hem yaptırım ağırlaşmış hem de kovuşturma şartı olarak şikâyet aranmaya başlanmıştır.

Anayasa Mahkemesi'nin değerlendirmesi

Maddedeki "aynı maksatla hukuka aykırı başka bir davranışta bulunulması" ibaresi, belirlilik ilkesine aykırı olduğu gerekçesiyle Anayasa Mahkemesi'ne taşınmıştır. Mahkeme, ibarenin Anayasa'nın 2. ve 38. maddelerine aykırı olmadığına ve itirazın reddine oybirliğiyle karar vermiştir. Gerekçede, bir suçun farklı hareket biçimleriyle işlenebilmesinin tek başına belirsizlik anlamına gelmediği, tüm davranış biçimlerinin kanunda tek tek sayılmasının zorunlu olmadığı vurgulanmıştır. Emsal: Anayasa Mahkemesi, E. 2016/44, K. 2016/153, 07.09.2016 (R.G. 11.10.2016, S. 29854).

Israrlı takip suçunun eklenmesi

7406 sayılı Kanun'un 8. maddesiyle (kabul 12.05.2022; R.G. 27.05.2022, S. 31848) TCK'ya 123/A maddesi eklenmiş ve ısrarlı takip ayrı bir suç olarak düzenlenmiştir. Madde gerekçesine göre 123/A, 123. maddenin özel bir şeklidir ve ısrarlı takip oluştuğunda 123. madde uygulanmaz. İncelenen kaynaklarda 123. maddenin metninin bu değişiklikten etkilenmediği görülmektedir; yine de güncel metnin mevzuat.gov.tr üzerinden kontrol edilmesi önerilir.

2. Suçun Unsurları

Suçun oluşması için belirli bir kişiye yönelen, ısrarlı bir hareketin, özel bir amaçla ve başka bir suçu oluşturmayacak şekilde gerçekleşmesi gerekir. Unsurlar aşağıda ayrı ayrı ele alınmıştır.

Fail ve mağdur

Fail herkes olabilir; ancak yalnızca gerçek kişi fail sayılır. Mağdur ise hareketin yöneldiği belirli bir gerçek kişidir. Hareket herkese ya da belirsiz bir çevreye yönelmişse bu madde değil, gürültüye ilişkin diğer düzenlemeler gündeme gelir. Doktrinde tüzel kişilerin mağdur olamayacağı kabul edilmektedir.

Maddi unsur: seçimlik hareketler

Madde üç seçimlik hareket sayar; bunlardan birinin ısrarla yapılması yeterlidir.

• Israrla telefon edilmesi: Sabit, cep veya ankesörlü her türlü telefon bu kapsamdadır. Konuşmadan kapatmak, telefonu çaldırıp kapatmak veya sessiz kalmak da hareket sayılmıştır. Emsal: Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 2008/33430 E., 2009/39858 K., 26.10.2009. Yargıtay uygulamasında kısa mesaj ve mesajlaşma uygulamaları yoluyla ulaşma da telefon edilmesi gibi değerlendirilmektedir.

• Israrla gürültü yapılması: Gürültünün belirli bir kişiyi rahatsız etmeye yönelik olması gerekir. Tek başına müzik dinlemek, tadilat yapmak veya araç kullanmak suç değildir; hareketin sürekliliği ve mağduru hedef alması aranır.

• Aynı maksatla hukuka aykırı başka bir davranış: Kapı zilini sürekli çalmak, gözetlemek, araçla peşine takılmak, far yakmak gibi davranışlar uygulamada bu kapsamda değerlendirilmiştir. Davranışın başka bir suç oluşturmaması gerekir. Emsal: Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 2011/5602 E., 2011/3661 K., 25.10.2011 (araçla ısrarlı takip; trafik güvenliğini tehlikeye sokma yerine TCK m. 123).

Hukuka uygun davranışlar (örneğin ruhsatlı bir inşaat faaliyeti) bu hareketler arasında sayılmaz.

Israr Unsuru

Hareketin bir kez yapılması yetmez; tekrarlanması gerekir. Yargıtay uygulamasında “ısrar” için sabit bir sayı aranmaz. Aramaların sayısı, süresi, aralarındaki zaman ve mağdurun rahatsızlığını bildirip bildirmediği birlikte değerlendirilir. Mağdurun açıkça rahatsız olduğunu belirtmesine rağmen eylemlerin sürmesi, ısrarın güçlü bir göstergesi sayılır.

Farklı sonuçların örnekleri:

• Emsal: Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 2013/18706 E., 2014/10836 K., 03.04.2014 (iki dakika arayla yapılan aramalar ısrar olarak değerlendirilmiştir).

• Emsal: Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 2009/10573 E., 2011/8147 K., 13.06.2011 (14 arama; bir saniye çaldırıp kapatma).

• Emsal: Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 2013/26160 E., 2014/11251 K., 08.04.2014 (değişik saatlerde gönderilen 13 mesaj; beraat kararı bozulmuştur).

• Emsal: Yargıtay 14. Ceza Dairesi, 2014/5257 E., 2015/9232 K., 13.10.2015 (tek bir telefon görüşmesi ve özür mesajının ısrar sayılmadığı yolunda).

Manevi unsur: özel kast

Suç yalnızca doğrudan kastla işlenebilir ve failın “sırf” mağdurun huzur ve sükûnunu bozma maksadıyla hareket etmesi aranır. Olası kast veya taksir yeterli değildir. Bu amaç, failin davranışlarından, tarafların ilişkisinden ve olayın bütününden çıkarılır. Hareketlerin arkasında başka bir amaç (bir iş görüşmesi, gerçek bir bilgi alma ihtiyacı, karşılıklı iletişim gibi) varsa özel kast tartışmalı hale gelir.

Emsal: Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 13.02.2018, 2014/821 E., 2018/45 K. (tarafların karşılıklı arama ve mesaj gönderdiği olayda, huzur bozma kastı ve ısrarın kanıtlanamadığı gerekçesiyle suçun unsurlarının oluşmadığı kabul edilmiştir).

Genel ve tamamlayıcı nitelik

Doktrinde ve Yargıtay uygulamasında TCK m. 123, genel ve tamamlayıcı bir suç olarak kabul edilir. Eylem aynı zamanda tehdit, hakaret, cinsel taciz, konut dokunulmazlığının ihlali gibi daha özel bir suçu oluşturuyorsa, o suçtan hüküm kurulur ve 123. madde ayrıca uygulanmaz. Cinsel taciz kastı kanıtlanamayan ısrarlı davranışların ise 123. madde kapsamında değerlendirilmesi gerekebilir.

İctima, teşebbüs ve iştirak

Aynı mağdura karşı yapılan çok sayıda arama veya mesaj, ısrar unsurunun zaten tekrarı içermesi nedeniyle tek suç olarak değerlendirilir ve zincirleme suç hükümleriyle (TCK m. 43) ayrıca artırım yapılması genellikle isabetli görülmez. Emsal: Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 2010/26303 E., 2012/14775 K., 23.05.2012. Teşebbüs ve iştirak hükümleri ise genel kurallara göre değerlendirilir.

3. Cezalar ve Nitelikli Hâller

TCK m. 123 tek bir ceza aralığı öngörür: üç aydan bir yıla kadar hapis. Maddede ne ağırlaştırıcı nitelikli hâl ne de ayrıca bir indirim sebebi düzenlenmiştir. Madde yalnızca hapis cezası öngördüğünden, hâkim doğrudan adli para cezasına hükmedemez; hapis cezası ancak kanundaki koşullar varsa sonradan çevrilebilir veya ertelenebilir (bkz. 7. bölüm).

Hâkim temel cezayı TCK m. 61'deki ölçütlere göre belirler. Eylemin sayısı ve süresi, kastın yoğunluğu, mağdurun ruhsal olarak etkilenme derecesi ve failin amaç ve saiki bu ölçütler arasında değerlendirilebilir. Sanığın durumuna göre takdiri indirim (TCK m. 62) uygulanabilir.

Örnek ceza hesabı

Aşağıdaki örnekler varsayımsaldır; somut bir dosyada hâkimin takdiri ve dosya kapsamı sonucu belirler.

Bir ay otuz gün sayıldığından 3 ay 90 güne, 5 ay 150 güne karşılık gelir. Günlük miktar, TCK m. 52'deki alt ve üst sınırlar içinde kişinin ekonomik ve diğer şahsi hâlleri dikkate alınarak belirlenir; güncel sınırlar mevzuattan kontrol edilmelidir.

Hapis cezasının sonuçları

Hapis cezasına hükmedilir ve hüküm açıklanırsa (yani hükmün açıklanmasının geri bırakılması uygulanmazsa), mahkûmiyet sicile işlenir ve TCK m. 53'teki bazı hak yoksunlukları gündeme gelebilir. Bu sonuçların hangi koşullarda ortadan kalkabileceği 7. bölümde anlatılmıştır.

Israrlı takip suçuyla karşılaştırma

Eylem TCK m. 123/A kapsamında değerlendirilirse yaptırım daha ağırdır: temel hâlde altı aydan iki yıla kadar, nitelikli hâllerde bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür. 123/A’nın nitelikli hâlleri arasında çocuğa ya da ayrılık kararı verilen veya boşandığı eşe karşı işlenmesi, mağdurun okulunu, işyerini veya konutunu değiştirmesine yol açması ve hakkında uzaklaştırma ya da yaklaşmama tedbiri bulunan kişi tarafından işlenmesi sayılmıştır. Bu fark, vasıflandırmanın öneminin pratik göstergesidir.

4. Komşu Suçlarla Ayrım

TCK m. 123 genel ve tamamlayıcı bir hüküm olduğundan, uygulamada asıl soru çoğu zaman “bu eylem başka bir suç veya kabahat midir?” sorusudur. Aşağıdaki tablo en sık karşılaşılan ayrımları özetler.

Bu ayrımı yaparken dört soru yol göstericidir:

1. Davranış belirli bir kişiye mi yöneltilmiştir, yoksa herkese mi?

2. Davranış tekrarlanmış ve mağdur rahatsızlığını bildirmesine rağmen sürmüş müdür?

3. Amaç sırf rahatsız etmek midir; yoksa iş, alacak, ilişki gibi başka bir amaç var mıdır?

4. Aynı davranış tehdit, hakaret veya cinsel taciz gibi başka bir suçu da oluşturuyor mu ve fiil 27.05.2022'den önce mi sonra mı işlenmiştir?

Mağdurun ruhsal olarak ağır biçimde etkilendiği ve tıbbi olarak belgelenen durumlarda, kasten yaralama suçunun gündeme gelip gelmediği ayrıca tartışılabilir; bu tür iddialar somut dosyada hekim raporu ve bilirkişi incelemesiyle değerlendirilir.

5. Şikâyet, Uzlaştırma ve Zamanaşımı

Bu suçta üç ayrı süre ve usul kavramı sık karıştırılır: şikâyet süresi, uzlaştırma ve dava zamanaşımı. Aşağıdaki tablo farkı özetler; ayrıntılar altında anlatılmıştır.

Şikâyet

Suçun soruşturulması ve kovuşturulması mağdurun şikâyetine bağlıdır. Şikâyet olmadan soruşturma yapılamaz. Şikâyet süresi, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği günden itibaren altı aydır; bu süre içinde şikâyet edilmezse soruşturma ve kovuşturma yapılamaz.

Şikâyet Cumhuriyet başsavcılığına, polise veya jandarmaya sözlü ya da yazılı olarak yapılabilir; elektronik ortamdan (e-Devlet ve UYAP üzerinden) yapılan başvurular da kabul edilmektedir. Israrlı eylemlerin sürdüğü durumlarda altı aylık sürenin hangi fiilden itibaren işleyeceği tartışmalı olabilir. Bu belirsizlikte güvenli yol, ilk fiilin öğrenilmesinden itibaren altı ay dolmadan şikâyette bulunmaktır.

Şikâyetten vazgeçme ve vazgeçmenin sonuçları TCK m. 73'te düzenlenmiştir. Vazgeçme beyanının açık ve tereddütsüz olması önemlidir; vazgeçmenin dosyayı hangi aşamada ve nasıl etkileyeceği somut durumda ayrıca değerlendirilmelidir.

Uzlaştırma

Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar CMK m. 253/1-a uyarınca uzlaştırma kapsamındadır. Aynı maddenin üçüncü fıkrasında uzlaştırma yapılamayacak suçlar arasında ısrarlı takip suçu (TCK m. 123/A) sayılmışken TCK m. 123 sayılmamıştır; bu nedenle kişilerin huzur ve sükununu bozma suçunda uzlaştırma girişimi yapılır.

Uzlaştırma sürecinde savcı veya mahkeme dosyayı uzlaştırma bürosuna gönderir, bir uzlaştırmacı taraflarla görüşür ve uzlaşma teklifi taraflara iletilir. Uzlaştırma için tanınan süre CMK m. 253'te ve ilgili yönetmelikte düzenlenmiştir ve belirli koşullarla uzatılabilir. Uzlaşma sağlanır ve üstlenilen edim yerine getirilirse (örneğin özür, bir daha rahatsız etmeme taahhüdü veya tazminat), soruşturma aşamasında kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. Uzlaşma sağlanamazsa soruşturma veya kovuşturma devam eder. Uzlaştırma süresince dava zamanaşımı işlemez.

Emsal: Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 2014/25483 E., 2018/17868 K., 22.10.2018. Dairenin kararında, kişilerin huzur ve sükununu bozma suçunun uzlaştırma kapsamında olduğu, 02.12.2016'da yürürlüğe giren 6763 sayılı Kanun'la değişen CMK m. 253 hükümleri nedeniyle uzlaştırma işlemi yapılıp sonucuna göre sanığın hukuki durumunun yeniden belirlenmesi gerektiği belirtilmiştir.

Önödeme ve kamu davasının açılmasının ertelenmesi

TCK m. 123 için öngörülen hapis cezasının üst sınırı bir yıldır; bu nedenle düşük cezalı suçlara özgü önödeme kurumu kural olarak bu suç bakımından uygulanmaz. Kamu davasının açılmasının ertelenmesi (CMK m. 171) gibi kurumların bu suça uygulanıp uygulanmayacağı ise somut dosyada savcılıkça değerlendirilir ve kaynaklarda farklı görüşler vardır.

Zamanaşımı

TCK m. 123 için öngörülen ceza beş yılı aşmadığından dava zamanaşımı TCK m. 66/1-e uyarınca sekiz yıldır. Süre kural olarak suçun işlendiği günden itibaren işlemeye başlar. Şüphelinin ifadesinin alınması veya sorgusunun yapılması, iddianame düzenlenmesi ve mahkûmiyet hükmü gibi kanunda sayılan işlemlerle zamanaşımı kesilir ve süre yeniden başlar; ancak kesilme hâlinde süre, kanundaki sürenin en fazla yarısı kadar uzar (TCK m. 67/4). Böylece azami dava zamanaşımı on iki yıldır. Dava zamanaşımı kamu düzenine ilişkindir ve mahkemece kendiliğinden gözetilir.

Örnek: Fiilin 10.02.2026'da sona erdiğini varsayalım. Hiçbir kesilme olmazsa süre 10.02.2034'te dolar. Kesilme nedenleri gerçekleşse bile dava zamanaşımı en geç 10.02.2038'de dolar. Kesinleşmiş cezanın infazı bakımından ise ayrıca ceza zamanaşımı (TCK m. 68) işler.

6. Soruşturma, Delil, Kovuşturma ve Görevli Mahkeme

Soruşturma aşaması

Mağdurun şikâyeti üzerine Cumhuriyet savcısı soruşturma başlatır ve kolluk aracılığıyla delilleri toplatır. Şüpheli çağrıldığında ifadesi alınır. Şüpheli; suçlamanın ne olduğunu öğrenme, susma, müdafi (avukat) yardımından yararlanma ve delillerin toplanmasını isteme haklarına sahiptir. İfade tutanağı imzalanmadan önce dikkatle okunmalı, avukat eşliğinde ifade verilmesi tercih edilmelidir. İfade vermeden önce Eskişehir Avukat Beyhan CAYMAZ gibi bir ceza avukatından hukuki destek almak, özellikle ısrar ve özel kast unsurlarının tutanağa doğru yansıması bakımından önem taşır.

Deliller

Bu suçta ispat çoğunlukla somut kayıtlara dayanır. Yargıtay uygulamasında aramaların varlığı soyut iddiayla değil, arama kayıtları gibi kesin delillerle ortaya konmalıdır.

Gürültü olaylarında Yargıtay 4. Ceza Dairesi'nin basına yansıyan (Aralık 2022) bir kanun yararına bozma kararında, şikâyetçinin sunduğu kayıt incelenmeden ve diğer rahatsız olduğunu söyleyen kişiler dinlenmeden verilen kovuşturmaya yer olmadığına dair karar eksik soruşturma nedeniyle hukuka aykırı bulunmuştur. Karara ilişkin esas ve karar numarası haberde yer almadığından doğrulanması gerekir.

Koruma tedbirleri

TCK m. 123 için öngörülen hapis cezasının üst sınırı iki yılı aşmadığından tutuklama kararı verilemez (CMK m. 100/4); bu nedenle bu suç bakımından adli kontrol de kural olarak gündeme gelmez. Yakalama ve gözaltı koşulları CMK hükümlerine göre ayrıca değerlendirilir; uygulamada genellikle şüphelinin ifadesi alınarak soruşturma sürdürülür. Mağdurun şiddet veya güvenlik endişesi varsa, kadına yönelik veya aile içi şiddet bağlamında 6284 sayılı Kanun kapsamında koruyucu ve önleyici tedbir talep edilmesi de mümkün olabilir.

Soruşturmanın sonu

Savcı yeterli şüphe bulursa iddianame düzenler. Delil yetersizliği, şikâyet süresinin geçmesi veya suçun unsurlarının oluşmaması gibi nedenlerle kovuşturmaya yer olmadığına karar verebilir. Mağdur bu karara, tebliğden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir (CMK m. 173).

Kovuşturma ve görevli mahkeme

İddianame kabul edilirse yargılamayı asliye ceza mahkemesi yapar. Yetkili mahkeme kural olarak suçun işlendiği yerdeki mahkemedir (CMK m. 12). Cezanın üst sınırı dikkate alındığında, koşulları varsa basit yargılama usulü (CMK m. 251) uygulanabilir. Mağdur, davaya katılan sıfatıyla katılabilir. Hükme karşı istinaf yoluna başvurulabilir; temyiz imkânı ise CMK'daki kesinlik sınırlarına bağlıdır ve somut dosyada ayrıca incelenmelidir.

7. HAGB, Erteleme, Adli Para Cezası ve Tazminat

TCK m. 123'te öngörülen hapis cezası bir yılı aşmadığından, mahkûmiyet hâlinde hâkimin önünde birkaç seçenek vardır. Uygulamada genellikle önce hükmün açıklanmasının geri bırakılması değerlendirilir; bu uygulanmazsa hapis cezasının çevrilmesi veya ertelenmesi gündeme gelir.

CMK m. 231'deki düzenlemenin kanun yoluna ilişkin kısmının 2026 yılında yapılan yargı paketiyle değiştirildiği aktarılmaktadır (HAGB kararlarına karşı itiraz yolunun yerine istinaf yolunun getirildiği belirtilmiştir); güncel kanun yolunun mevzuattan kontrol edilmesi gerekir.

HAGB

HAGB kararı verilirse mahkûmiyet hükmü açıklanmaz ve sonuç doğurmaz. Genellikle beş yıllık denetim süresi belirlenir. Bu süre içinde yeniden kasıtlı bir suç işlenmez ve yükümlülüklere uyulursa dava düşer. HAGB kararı, adli sicil kaydına değil, kural olarak arşiv kaydına işlenir. Mağdurun zararının giderilmesi HAGB için önemli bir koşuldur; bu nedenle özür, tazminat ödemesi veya uzlaşma, savunma açısından değerlidir.

Adli para cezası

Hapis cezası adli para cezasına çevrilirse ceza, gün sayısı ile bir günlük miktarın çarpımıyla hesaplanır (bkz. 3. bölümdeki örnek tablo). Hâkim ödeme süresi verebilir veya cezayı taksitlendirebilir. Ödenmeyen adli para cezası kanunda belirtilen koşullarla hapse çevrilebilir.

Tazminat

Ceza davası ile tazminat davası birbirinden ayrıdır. Mağdur, kişilik haklarına saldırı nedeniyle haksız fiile dayanarak maddi ve manevi tazminat talep edebilir (TBK m. 49 ve 58; TMK m. 24-25). Manevi tazminat davası asliye hukuk mahkemesinde açılır. Tazminatın miktarı; tarafların sosyal ve ekonomik durumu, eylemin sayısı ve süresi, mağdurun ruhsal olarak etkilenme derecesi gibi ölçütlere göre belirlenir. Tazminat davasında zamanaşımı TBK m. 72'ye göre işler; ceza zamanaşımı daha uzunsa o süre uygulanır. Uzlaştırma sürecinde tazminat ödenmesi de edim olarak kararlaştırılabilir.

8. İlk Adımlar

Bu suçta süre ve delil belirleyicidir. Mağdur için hızlı delil toplamak ve altı aylık şikâyet süresini kaçırmamak, şüpheli için ise ifade öncesi hazırlık yapmak ve delillere dokunmamak öne çıkar.

Mağdur için ilk adımlar

Şüpheli için ilk adımlar

1. Delilleri silmeyin ve değiştirmeyin. Mesajların veya arama kayıtlarının silinmesi savunmayı zayıflatabilir ve yeni sorunlar doğurabilir.

2. Mağdurla temasa geçmeyin. Yeni arama veya mesaj, ısrar unsurunu güçlendirebilir ve yeni şikâyetlere yol açabilir. Çözüm istiyorsanız bunu avukat aracılığıyla veya uzlaştırma yoluyla arayın.

3. İfade vermeden önce avukat desteği alın. Susma hakkınızı bilin; ifade tutanağını imzalamadan önce dikkatle okuyun. Savunmanın odağı genellikle şunlardır: ısrar unsurunun bulunmadığı, eylemlerin sırf huzur bozma amacıyla yapılmadığı, karşılıklı iletişim bulunduğu, şikâyet süresinin geçtiği veya eylemin başka bir suç ya da kabahat olduğu.

4. Uzlaştırma teklifini değerlendirin. Suç uzlaştırma kapsamında olduğundan özür, taahhüt veya tazminat gibi edimlerle dosya kapatılabilir; ancak kabul etmeden önce hukuki sonuçlarını öğrenin.

5. Cezanın sonuçlarını bilin. HAGB, adli para cezasına çevirme ve erteleme imkânları ayrıca değerlendirilir (bkz. 7. bölüm).

9. Yargıtay'ın Yerleşik Yaklaşımı

Yargıtay, ısrar ve özel kast unsurlarını somut olayın özelliklerine göre değerlendirir ve sabit bir arama sayısı aramaz. Aşağıdaki tablo, bu rehberde kullanılan ilkeleri ve ilgili emsal kararları bir arada gösterir.

Doktrinde de TCK m. 123'ün genel ve tamamlayıcı bir suç olduğu, eylemin başka bir suçu da oluşturduğu durumlarda önce o suç bakımından değerlendirme yapıldığı kabul edilir. Bu yaklaşımın her olayda hakkaniyetli sonuç doğurmadığı ve fiilin tekliğinin dikkatle incelenmesi gerektiği yolunda eleştiriler de bulunmaktadır.

10. Telefon, Mesaj ve Dijital Ortamda İşlenmesi

Günümüzde bu suç en çok mesajlaşma uygulamaları ve sosyal medya üzerinden gündeme gelir. Maddenin metni "telefon edilmesi" ifadesini kullanır; uygulamada SMS ve mesajlaşma uygulamaları yoluyla art arda ulaşma da bu kapsamda değerlendirilmektedir. Mesajın içerikli olması şart görülmez; boş mesaj, sembol veya görsel gönderilmesi de ısrar unsurunu taşıyabilir.

• Doğrudan mesaj: İki kişi arasındaki özel mesajlaşmalar (SMS, WhatsApp, doğrudan mesaj) telefon edilmesine yakın görülür.

• Herkese açık paylaşım: Belirli bir kişiyi muhatap almayan, genel hitaplı sosyal medya paylaşımları doktrinde bu madde kapsamı dışında kabul edilir; paylaşım hakaret veya tehdit içeriyorsa o suçlar gündeme gelir.

• E-posta: E-postanın madde kapsamında olup olmadığı tartışmalıdır. Madde metninde yalnızca telefon ve gürültü sayıldığı için bir görüş e-postayı kapsam dışında tutar; diğer bir görüş ise "hukuka aykırı başka bir davranış" başlığı altında değerlendirir.

• Engelleme sonrası yeni hesap veya numara: Mağdurun engellemesinden sonra başka numara veya hesapla temas kurulması, ısrarın sürdüğünü göstermesi bakımından önemli bir delil olabilir.

• Hesap sahibinin tespiti: Sahte veya anonim hesaplarda faili belirlemek için savcılık yazısıyla ilgili kayıtlar istenebilir; bu nedenle şikâyette ekran görüntüleri ve hesap bilgileri ayrıntılı verilmelidir.

123 ve 123/A ayrımı

İletişim araçları, bilişim sistemleri veya üçüncü kişiler aracılığıyla ısrarla temas kurulması ve bunun mağdurda ciddi huzursuzluk ya da kendisi veya yakınları için güvenlik endişesi doğurması hâlinde ısrarlı takip suçu (TCK m. 123/A) gündeme gelir. Bu suçta özel kast aranmaz ve uzlaştırma yapılamaz. Fiil 27.05.2022'den önce işlenmişse 123/A uygulanamaz ve fiil 123. madde bakımından değerlendirilir.

Emsal: Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 11.09.2024, 2024/167 E., 2024/4106 K.

11. Komşuluk, Apartman ve Gürültü Olayları

Komşuluk ilişkilerinde aynı olay üç farklı hukuki rejime girebilir: Kabahatler Kanunu m. 36 (gürültü kabahati), TCK m. 183 (gürültüye neden olma) ve TCK m. 123. Aralarındaki fark, hedefin belirli bir kişi olup olmaması, davranışın ısrarlı olması ve amacın sırf rahatsız etmek olup olmamasıdır.

• Olağan yaşam sesleri: Çocuk sesleri, ev işleri, müzik veya kısa süreli tadilat, belirli bir komşuyu rahatsız etme kastı olmadan suç oluşturmaz; ancak gece saatlerinde veya başkalarını rahatsız edecek düzeyde olursa idari para cezası gündeme gelebilir.

• Hedefli davranışlar: Belirli bir komşunun huzurunu bozmak için tavana vurmak, gece yüksek ses çıkarmak, sürekli zil çalmak, kapıya vurmak veya pencereden gözetlemek gibi ısrarlı davranışlar TCK m. 123 kapsamında değerlendirilebilir. Basına yansıyan bir Yargıtay 12. Ceza Dairesi kararında, eski komşusunun ziline basıp kaçan kişiye verilen üç ay hapis cezası onanmıştır; karara ilişkin esas ve karar numarası haberde yer almadığı için doğrulanması gerekir.

• Sağlığı tehdit eden gürültü: Gürültü belirli bir kişiyi değil çevreyi etkiliyor ve sağlığa zarar vermeye elverişliyse TCK m. 183 gündeme gelir. Bu tür dosyalarda bilirkişi incelemesi önem taşır.

Pratik yol

Gürültü sürerken 112'yi veya belediye zabıtasını arayıp tutanak tutulmasını sağlayın. İdari para cezası kararına karşı 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir. Apartman ve sitelerde yönetici uyarısı ve Kat Mülkiyeti Kanunu kapsamındaki hukuk yolu da değerlendirilebilir. Davranış ısrarlı ve hedefliyse ses kaydı, tanık ve olay kayıtlarıyla savcılığa şikâyet edilmelidir.

12. İşyeri, Alacak Takibi ve Ticari Aramalar

İşyerinde bir iş arkadaşının veya yöneticinin mesai dışında sürekli arama ve mesaj göndermesi, kişinin huzurunu bozma amacı taşıyorsa TCK m. 123 kapsamına girebilir. Aynı davranış iş hukuku bakımından psikolojik taciz (mobbing) olarak da değerlendirilebilir; işverenin işçiyi koruma yükümlülüğü (TBK m. 417) ve işçinin haklı nedenle fesih imkânı ayrıca incelenmelidir. Ceza şikâyeti ile iş hukuku başvuruları birbirinden bağımsız yürütülebilir.

Alacak takibi için aramalar

Alacağın tahsili amacıyla yapılan aramalarda "sırf huzur bozma maksadı" bulunup bulunmadığı tartışmalıdır. Amaç gerçekten alacağın tahsiliyse özel kast zayıflar; ancak aramaların sıklığı, saati, içeriği ve alacaklı tarafından ısrarın yoğunluğu amacın sınırını aşıp aşmadığını gösterebilir. Basına yansıyan bir Yargıtay 12. Ceza Dairesi kararında, icra takibi gerekçesiyle bir kişiyi yedi kez arayıp mesaj gönderen avukata verilen adli para cezası onanmıştır; karara ilişkin esas ve karar numarası haberde yer almadığı için doğrulanması gerekir. Bu nedenle alacak takibini yazılı ve usule uygun yollarla yürütmek, telefon baskısından kaçınmak güvenli yoldur.

Ticari aramalar

Telefonla pazarlama ve toplu ticari mesajlar çoğunlukla TCK m. 123'ten ziyade, ticari elektronik iletilere ilişkin mevzuat kapsamında idari yaptırımların konusudur. Rıza vermediğiniz ticari aramalar için İleti Yönetim Sistemi (İYS) üzerinden itiraz ve şikâyet yolu kullanılabilir; ancak aramalar belirli bir kişiyi hedef alıp sırf rahatsız etme amacıyla ısrarla sürüyorsa ceza hukuku yolu ayrıca değerlendirilebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Hangi eylemler kişilerin huzur ve sükununu bozma suçunu oluşturur?

Maddedeki üç seçimlik hareketten biri ısrarla yapılırsa suç oluşabilir: telefon edilmesi, gürültü yapılması veya aynı maksatla hukuka aykırı başka bir davranışta bulunulması. Hareketin belirli bir kişiye yöneltilmesi gerekir. Failin de sırf o kişinin huzur ve sükûnunu bozma maksadıyla hareket etmesi aranır. Art arda arama ve mesaj, hedefli gürültü, sürekli zil çalma, gözetleme ve araçla takip uygulamadaki tipik örneklerdir. Eylem aynı zamanda tehdit, hakaret veya cinsel taciz gibi başka bir suçu da oluşturuyorsa 123. madde çoğunlukla ayrıca uygulanmaz.

2. Kaç kez arama "ısrarla" sayılır?

Kanunda da Yargıtay uygulamasında da sabit bir sayı yoktur. Aramaların sayısı, süresi, aralarındaki zaman ve mağdurun rahatsızlığını bildirip bildirmediği birlikte değerlendirilir. Emsal: Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 2013/18706 E., 2014/10836 K., 03.04.2014 (iki dakika arayla yapılan aramalar ısrar olarak değerlendirilmiştir). Buna karşılık Yargıtay 14. Ceza Dairesi, 2014/5257 E., 2015/9232 K., 13.10.2015 kararında tek bir görüşmeyi ve özür mesajını ısrar saymamıştır. Bu nedenle belirleyici olan sayı değil, somut olayın bütünüdür.

3. Bir gün içinde çok sayıda arama veya mesaj ısrar sayılır mı?

Sayılabilir; ısrar için eylemlerin günlere yayılması şart değildir. Emsal: Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 2013/26160 E., 2014/11251 K., 08.04.2014 (değişik saatlerde gönderilen 13 mesaj nedeniyle verilen beraat kararı bozulmuştur). Yoğunluk kadar mesajların içeriği ve mağdurun uyarısına rağmen devam edilip edilmediği de önem taşır. Aynı anda karşılıklı konuşma varsa özel kast zayıflayabilir. Basına yansıyan bir haberde, aynı gün içinde akrabasına 45 mesaj gönderen sanığa verilen 2 ay 15 gün hapis cezasının Yargıtay 12. Ceza Dairesi tarafından onandığı bildirilmiştir; karar künyesi haberde yer almadığından doğrulanmalıdır.

4. Konuşmadan telefonu kapatmak veya çaldırıp kapatmak suç mudur?

Konuşmanın gerçekleşmesi şart değildir. Telefonu çaldırıp kapatmak, sessiz kalmak veya konuşmadan kapatmak da "telefon edilmesi" sayılabilir. Emsal: Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 2008/33430 E., 2009/39858 K., 26.10.2009; Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 2009/10573 E., 2011/8147 K., 13.06.2011 (bir saniye çaldırıp kapatma biçimindeki 14 arama). Yine de ısrar ve özel kast aranır; tek bir yanlış arama suç oluşturmaz. Amaç tartışmalıysa arama kayıtları ve tarafların geçmiş ilişkisi belirleyici olur.

5. WhatsApp, SMS veya doğrudan mesajla ulaşmak bu suçu oluşturur mu?

Oluşturabilir. Uygulamada kısa mesaj ve mesajlaşma uygulamaları yoluyla art arda ulaşmak telefon edilmesi gibi değerlendirilmektedir. İki kişi arasındaki özel mesajlar, herkese açık paylaşımlardan ayrı ele alınır. Mesajın içerikli olması şart değildir, ancak ısrar ve özel kast aranır. Mesajlar tehdit, hakaret veya cinsel içerik taşıyorsa ilgili suç uygulanır. Emsal: Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 2013/26160 E., 2014/11251 K., 08.04.2014.

6. Sosyal medyada herkese açık paylaşım veya yorum yapmak suç mudur?

Belirli bir kişiyi muhatap almayan, genel hitaplı paylaşımlar doktrinde bu madde kapsamı dışında kabul edilir. Paylaşım hakaret, tehdit veya özel hayatın gizliliğini ihlal niteliği taşıyorsa ilgili suçlar gündeme gelir. Belirli bir kişiyi hedef alan ve tekrar eden doğrudan mesajlar ise telefon edilmesine benzer biçimde değerlendirilebilir. Fiil 27.05.2022'den sonra işlenmiş ve mağdurda ciddi huzursuzluk doğurmuşsa 123/A da tartışılabilir. Bu nedenle ekran görüntüsü ve hesap bilgileri dikkatle saklanmalıdır.

7. Mağdur numarayı engelledikten sonra başka numaradan aramak neyi gösterir?

Engellemeye rağmen başka numara veya hesapla temas kurmak, mağdurun rahatsız olmak istemediğinin bilindiğini ve davranışın bilerek sürdürüldüğünü gösterebilir. Bu durum ısrar ve kast unsurlarının ispatında güçlü bir delil olabilir. Savunma tarafı ise numaranın başka bir amaçla kullanıldığını veya karşılıklı iletişim bulunduğunu ileri sürebilir. Mağdur, engellemeden önce kayıtları saklamalıdır. İletişim kesilmediği ve ciddi huzursuzluk doğurduğu ölçüde eylem 123/A kapsamında da değerlendirilebilir.

8. Alacak tahsili için ısrarla aramak suç olur mu?

Her zaman suç olmaz; çünkü "sırf huzur ve sükûnunu bozma" amacı aranır ve gerçek bir tahsil amacı özel kastı zayıflatır. Ancak aramaların sıklığı, saati ve içeriği, hakaret veya tehdit bulunması amacın aşıldığını gösterebilir. Basına yansıyan bir Yargıtay 12. Ceza Dairesi kararında, icra takibi gerekçesiyle bir kişiyi yedi kez arayıp mesaj gönderen avukata verilen adli para cezası onanmıştır; karar künyesi haberde yer almadığından doğrulanmalıdır. Alacak takibinin yazılı ve usule uygun yollarla yürütülmesi, telefon baskısından kaçınılması güvenli yoldur. Şüpheli konumundaki kişi için aramaların amacını gösteren evraklar savunmada önem taşır.

9. Eski sevgili veya eşten gelen ısrarlı arama ve mesajlar 123 mü, 123/A mı sayılır?

27.05.2022'den sonraki fiillerde, iletişim araçlarıyla ısrarlı temas kurulması ve bunun mağdurda ciddi huzursuzluk ya da kendisi veya yakınları için güvenlik endişesi doğurması hâlinde 123/A gündeme gelir. Bu suçta özel kast aranmaz ve uzlaştırma yapılamaz. Fiil 2022 öncesine aitse veya ciddi huzursuzluk ile güvenlik endişesi bulunmuyorsa 123. madde değerlendirilir. Ayrılık kararı verilmiş veya boşanmış eşe karşı işlenmesi 123/A'nın nitelikli hâlidir. Aynı dosyada tehdit, hakaret veya şiddet varsa ilgili suçlar da ayrıca değerlendirilir.

10. TCK 123 ile 123/A arasındaki temel fark nedir?

Gerekçeye göre 123/A, 123. maddenin özel bir şeklidir ve ısrarlı takip oluştuğunda 123 uygulanmaz. 123/A'da fiziken takip veya iletişim araçları, bilişim sistemleri ya da üçüncü kişiler aracılığıyla temas girişimi ile mağdurda ciddi huzursuzluk veya güvenlik endişesi aranır; özel kast aranmaz. Ceza 123/A'da altı aydan iki yıla (nitelikli hâlde bir yıldan üç yıla), 123'te üç aydan bir yıla kadar hapistir. 123. madde uzlaştırma kapsamındayken 123/A'da uzlaştırma yapılamaz. Her iki suç da şikâyete bağlıdır.

11. Fiil 27 Mayıs 2022'den önce işlendiyse 123/A uygulanır mı?

Hayır. Ceza hükümleri kural olarak geçmişe yürümez; 123/A 27.05.2022'de yürürlüğe girmiştir. Bu tarihten önceki fiiller 123. madde veya başka bir suç bakımından değerlendirilir. Emsal: Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 11.09.2024, 2024/167 E., 2024/4106 K. (2022 öncesi fiilden 123/A uyarınca mahkûmiyet kurulmasının TCK m. 7 ile bağdaşmadığı yönünde). Fiil sürüyorsa ve 2022 sonrasına uzanıyorsa uygulanacak hüküm ayrıca incelenmelidir. Bu nedenle fiilin tarihini doğru belirlemek önemlidir.

12. Taraflar karşılıklı arayıp mesajlaşıyorsa suç oluşur mu?

Karşılıklı iletişim, özel kastı ciddi biçimde zayıflatır. Emsal: Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 13.02.2018, 2014/821 E., 2018/45 K. (karşılıklı arama ve mesaj bulunan olayda huzur bozma kastı ve ısrar kanıtlanamamıştır). Mağdur iletişim istemediğini açıkça bildirdikten sonra mesajlar sürerse tablo değişebilir. Bu nedenle tek taraflılık önemli bir ölçüttür. Savunma için tarafların bütün karşılıklı kayıtları delil olarak sunulmalıdır.

13. "Sırf huzur ve sükûnunu bozma maksadı" nasıl ispatlanır?

Özel kast, doğrudan bir itirafla değil; eylemlerin sıklığı, zamanı, içeriği, tarafların geçmiş ilişkisi ve mağdurun uyarısına rağmen devam edilmesi gibi olgulardan çıkarılır. Hareketin arkasında gerçek bir başka amaç (iş görüşmesi, bilgi alma ihtiyacı, alacak tahsili, ilişkiyi sürdürme isteği) varsa maksadın "sırf" rahatsız etmek olup olmadığı tartışılır. Emsal: Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 13.02.2018, 2014/821 E., 2018/45 K. Hâkimin gerekçede hangi eylemlerin ısrarla ve kastla yapıldığını açıklaması gerekir. Emsal: Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 2013/26556 E., 2016/655 K., 18.01.2016 (bu açıklama yapılmadan verilen mahkûmiyet bozulmuştur). Mağdurun rahatsızlığını açıkça bildirmiş olması amacın güçlü bir göstergesidir.

14. Mesajlarda hakaret veya tehdit varsa hangi suçtan ceza verilir?

TCK m. 123 genel ve tamamlayıcı bir suç olduğundan, mesajlar tehdit (m. 106) veya hakaret (m. 125) oluşturuyorsa çoğunlukla bu suçlardan hüküm kurulur ve 123. maddeden ayrıca ceza verilmez. Doktrinde bu yaklaşımın her olayda hakkaniyetli sonuç vermediği yolunda eleştiriler vardır. Mesajların bir kısmı suç niteliği taşımıyor, bir kısmı taşıyorsa fiilin tekliği ayrıca incelenir. Her suçun şikâyet ve uzlaştırma rejimi de farklı olabilir. Bu nedenle mesajların tam içeriği ve sırası dosyada eksiksiz sunulmalıdır.

15. Cinsel içerikli mesajlar cinsel taciz mi, 123. madde mi sayılır?

Cinsel amaç taşıyan davranışlar cinsel taciz suçunu (TCK m. 105) oluşturur ve bu suçta uzlaştırma yapılamaz. Cinsel tatmin kastı kanıtlanamayan, ancak ısrarlı ve rahatsız edici davranışlar 123. madde kapsamında değerlendirilebilir. Yargıtay uygulaması bu ayrımı failin amacına göre yapar. Emsal: Yargıtay 9. Ceza Dairesi, 2021/12294 E., 2022/12079 K. (farklı tarihlerde iki kez not bırakmak ısrar sayılmış, cinsel taciz unsuru yoksa 123. madde uygulanmalıdır). Mesajların içeriği ve ilişkinin niteliği bu nedenle belirleyicidir.

16. Komşunun gürültüsü bu suçu oluşturur mu; TCK 183 ve Kabahatler Kanunu m. 36 ile farkı nedir?

Gürültü belirli bir komşuyu rahatsız etmek amacıyla ısrarla yapılıyorsa TCK m. 123 gündeme gelir. Belirli bir kişi hedeflenmeden başkalarının huzurunu bozuyorsa Kabahatler Kanunu m. 36 uyarınca idari para cezası verilir. Gürültü sağlığa zarar vermeye elverişliyse ve ilgili kanunlardaki yükümlülükler ihlal edilmişse TCK m. 183 (iki aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası) uygulanır. Emsal: Yargıtay 18. Ceza Dairesi, 2015/7959 E., 2015/5947 K., 29.09.2015 (TCK m. 183'te belirli bir mağdur yoktur). Emsal: Yargıtay 2. Ceza Dairesi, 02.07.2012, 29156/18027 (evin önünde gaza basarak gürültü yapılmasında süreklilik ve ısrar bulunmadığından Kabahatler Kanunu m. 36 uygulanmıştır).

17. Komşunun zilini çalıp kaçmak veya kapıya vurmak suç mudur?

Tek seferlik bir davranış genellikle suç oluşturmaz. Davranış ısrarla ve sırf rahatsız etmek amacıyla tekrarlanıyorsa "hukuka aykırı başka bir davranış" olarak TCK m. 123 kapsamında değerlendirilebilir. Basına yansıyan bir Yargıtay 12. Ceza Dairesi kararında, eski komşusunun ziline basıp kaçan kişiye verilen üç ay hapis cezası onanmıştır; künye haberde yer almadığından doğrulanmalıdır. Kapıya vurmak veya kapının önünde beklemek, içeri girme olmadıkça konut dokunulmazlığının ihlali sayılmaz. Kamera kaydı ve tanık beyanları bu tür olaylarda önemli delillerdir.

18. Tek bir davranış bu suçu oluşturur mu?

Genel kural olarak hayır; çünkü madde ısrar arar. Tek bir arama, tek bir mesaj veya tek seferlik bir zil çalma ısrar niteliği taşımaz. Emsal: Yargıtay 14. Ceza Dairesi, 2014/5257 E., 2015/9232 K., 13.10.2015 (tek telefon görüşmesi ve özür mesajı). Gürültüde ise uzun süren tek bir eylem de ısrar unsurunu karşılayabileceği yolunda görüş vardır. Tek bir davranış tehdit veya hakaret gibi başka bir suç oluşturabilir; bu durum ayrı değerlendirilir.

19. Çocuk sesleri, müzik veya tadilat suç sayılır mı?

Olağan yaşam sesleri, belirli bir kişiyi rahatsız etme kastı olmadan suç oluşturmaz. Müzik veya tadilat gece geç saatlerde ya da başkalarını rahatsız edecek düzeyde olursa Kabahatler Kanunu m. 36 uyarınca idari para cezası gündeme gelebilir. Sırf belirli bir komşuyu rahatsız etmek için bilerek ve ısrarla yapılırsa TCK m. 123 değerlendirilebilir. Emsal: Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 2021/5987 E., 2023/16280 K. (patinaj, yüksek sesli müzik ve egzoz sesi eylemlerinde huzur bozma kastı araştırılmadan karar verilmesi bozma nedeni sayılmıştır). Bu tür olaylarda kastın araştırılması belirleyicidir.

20. Şikâyet süresi kaç aydadır ve ne zaman başlar?

Şikâyet süresi altı aydır ve şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği günden itibaren işler. Süre geçerse soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. Eylemler sürüyorsa sürenin hangi fiilden başlayacağı tartışmalı olabilir; güvenli yol, ilk fiili öğrenir öğrenmez şikâyet etmektir. Şikâyet Cumhuriyet başsavcılığına, polise veya jandarmaya ya da elektronik ortamda yapılabilir. Şikâyet süresi ile dava zamanaşımı farklıdır; zamanaşımı sekiz yıldır.

21. Şikâyetten vazgeçilirse ne olur?

Şikâyetten vazgeçme TCK m. 73'te düzenlenmiştir ve şikâyete bağlı suçlarda dosyanın seyrini etkileyebilir. TCK sisteminde hüküm kesinleşinceye kadar vazgeçme mümkündür; hüküm kesinleştikten sonra yapılan vazgeçme ise cezanın infazını engellemez. Vazgeçme beyanının açık, tereddütsüz ve yetkili makama verilmiş olması önemlidir. Vazgeçmenin dosyayı hangi sonuca götüreceği, aşamanın yanı sıra sanığın tutumu gibi ayrıntılara da bağlı olduğundan somut dosyada ayrıca değerlendirilmelidir.

22. Bu suç uzlaştırma kapsamında mı; süreç nasıl işler?

Evet, şikâyete bağlı olduğu için CMK m. 253/1-a kapsamında uzlaştırma girişimi yapılır; ısrarlı takip (TCK m. 123/A) ise uzlaştırma dışındadır. Savcı veya mahkeme dosyayı uzlaştırma bürosuna gönderir ve bir uzlaştırmacı taraflarla görüşür. Uzlaşma sağlanır ve edim yerine getirilirse soruşturma aşamasında kovuşturmaya yer olmadığına, kovuşturma aşamasında ise düşme kararı verilir. Uzlaşma sağlanamazsa süreç normal şekilde devam eder. Emsal: Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 2014/25483 E., 2018/17868 K., 22.10.2018 (uzlaştırma işlemi yapılmadan verilen mahkûmiyet bozulmuştur). Uzlaştırma süresince dava zamanaşımı işlemez.

23. Önödeme veya kamu davasının açılmasının ertelenmesi mümkün mü?

Önödeme, düşük cezalı suçlara özgü bir kurumdur; TCK m. 123 için öngörülen hapis cezasının üst sınırı bir yıl olduğundan kural olarak uygulanmaz. Kamu davasının açılmasının ertelenmesi (CMK m. 171) konusunda kaynaklarda farklı görüşler vardır. Bazı yazarlar, uzlaştırma kapsamındaki suçlarda bu kurumun uygulanamayacağını savunur. Savcılığın bu konudaki takdiri somut dosyada değerlendirilir. Mahkeme aşamasında ise hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) ayrı bir imkândır.

24. Görevli ve yetkili mahkeme hangisidir?

Görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir. Yetkili mahkeme kural olarak suçun işlendiği yerdeki mahkemedir (CMK m. 12); telefonla işlenen suçlarda aramaların yapıldığı ve alındığı yerler yetki bakımından birlikte değerlendirilebilir. Olay Eskişehir'de yaşanmışsa soruşturmanın Eskişehir Cumhuriyet Başsavcılığınca, yargılamasının ise Eskişehir asliye ceza mahkemelerinde yapılması beklenir. Cezanın üst sınırı dikkate alındığında koşulları varsa basit yargılama usulü uygulanabilir. Kabahat niteliğindeki gürültü olaylarında ise idari para cezasına itiraz sulh ceza hâkimliğinde görülür.

25. Dava zamanaşımı kaç yıldır?

TCK m. 66/1-e uyarınca dava zamanaşımı sekiz yıldır ve kural olarak suçun işlendiği günden itibaren işlemeye başlar. Zamanaşımını kesen işlemlerden (örneğin şüphelinin ifadesinin alınması, iddianame veya mahkûmiyet hükmü) sonra süre yeniden işler. Ancak kesilme hâlinde süre, kanundaki sürenin en fazla yarısı kadar uzar (TCK m. 67/4); böylece azami süre on iki yıldır. Uzlaştırma süresince zamanaşımı işlemez. Dava zamanaşımı kamu düzenine ilişkindir ve mahkemece kendiliğinden gözetilir. Şikâyet süresi (altı ay) ile zamanaşımı birbirinden farklıdır.

26. Ceza ne kadardır; hapis cezası ertelenir veya adli para cezasına çevrilir mi?

Ceza üç aydan bir yıla kadar hapistir. Hâkim cezayı TCK m. 61'deki ölçütlere göre belirler ve takdiri indirim (TCK m. 62) uygulayabilir; örneğin üç ay olarak belirlenen ceza, altıda bir indirimle iki ay on beş güne iner. Mahkûmiyet hâlinde önce HAGB (iki yıl veya daha az hapis), olmazsa hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi (TCK m. 50) veya ertelenmesi (TCK m. 51) değerlendirilir. Bu seçenekler sanığın geçmişine, kanaate ve mağdurun zararının giderilmesine bağlıdır. Sonuç tamamen somut dosyadaki takdire göre değişir.

27. Tutuklama veya adli kontrol mümkün müdür; gözaltı yapılır mı?

Cezanın üst sınırı iki yılı aşmadığından bu suç nedeniyle tutuklama kararı verilemez (CMK m. 100/4); bu nedenle adli kontrol de kural olarak gündeme gelmez. Gözaltı ve yakalama koşulları CMK hükümlerine göre ayrıca değerlendirilir; uygulamada genellikle şüphelinin ifadesi alınır. Eylemlere tehdit, şiddet veya ısrarlı takip gibi başka suçlar eşlik ediyorsa tedbirler farklı olabilir. Mağdur, kadına yönelik veya aile içi şiddet bağlamında 6284 sayılı Kanun kapsamında koruyucu ve önleyici tedbir talep edebilir. Güvenlik endişesi varsa 112'ye derhâl başvurulmalıdır.

28. Mahkûmiyet sabıka kaydına işler mi; HAGB'nin sicile etkisi nedir?

Hapis veya adli para cezası açıklanıp kesinleşirse mahkûmiyet adli sicil kaydına işlenir ve TCK m. 53'teki bazı hak yoksunlukları gündeme gelebilir. HAGB kararı ise kural olarak adli sicile değil, arşiv kaydına işlenir. Denetim süresi içinde kasıtlı bir suç işlenmez ve yükümlülüklere uyulursa dava düşer; süre içinde yeni bir kasıtlı suç işlenirse hüküm açıklanır. Arşiv kayıtları bazı kamu görevi ve güvenlik soruşturması başvurularında dikkate alınabilir. Sicil sonuçlarının kapsamı için güncel mevzuat ayrıca kontrol edilmelidir.

29. Mağdur manevi tazminat isteyebilir mi?

Evet. Israrlı arama, mesaj veya gürültü kişilik haklarına saldırı oluşturabileceğinden mağdur haksız fiile dayanarak maddi ve manevi tazminat isteyebilir (TBK m. 49 ve 58; TMK m. 24-25). Dava asliye hukuk mahkemesinde açılır ve ceza davasından bağımsız yürütülür. Tazminat miktarı tarafların sosyal ve ekonomik durumu, eylemin sayısı ve süresi, mağdurun ruhsal olarak etkilenme derecesi gibi ölçütlere göre belirlenir. Zamanaşımı TBK m. 72'ye göre işler; ceza zamanaşımı daha uzunsa o süre uygulanır. Ceza dosyasındaki deliller tazminat davasında da kullanılabilir.

30. Hangi deliller kullanılır; ses kaydı ve ekran görüntüsü hukuka uygun mudur?

Arama dökümü, mesajlar, kamera görüntüsü, tanık anlatımı ve bilirkişi raporu başlıca delillerdir. Ekran görüntüsü tek başına yetersiz kalabilir; numara, tarih ve saat görünmeli ve gerektiğinde cihaz incelemesi yapılabilmelidir. Kişinin kendisiyle yapılan görüşmeyi kaydetmesi somut olayda hukuka aykırı sayılmayabilir; başkalarının konuşmalarının gizlice kaydedilmesi ise ayrıca hukuka aykırılık veya suç oluşturabilir. Hukuka aykırı elde edilen delil hüküm kurmakta kullanılamaz (CMK m. 206 ve 217). Delillerin usule uygun yollarla toplanması bu nedenle önemlidir.

31. Savcılık kovuşturmaya yer olmadığına karar verirse ne yapılabilir?

Mağdur, kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir (CMK m. 173). İtiraz dilekçesinde delillerin değerlendirilmediği, tanıkların dinlenmediği veya kayıtların incelenmediği gibi eksiklikler somut biçimde gösterilmelidir. Basına yansıyan bir Yargıtay 4. Ceza Dairesi kararında, şikâyetçinin sunduğu kayıt incelenmeden ve diğer rahatsız olan kişiler dinlenmeden verilen kovuşturmaya yer olmadığına dair karar kanun yararına bozulmuştur; künye haberde yer almadığından doğrulanmalıdır. Şikâyet süresi içinde yeni bir delil ortaya çıkarsa yeniden başvuru da değerlendirilebilir. İtiraz süresi kısa olduğundan karar alındığında vakit kaybedilmemelidir.

32. İşyerinde iş arkadaşı veya yönetici sürekli arıyor ya da mesaj atıyorsa ne yapılabilir?

Eylemler sırf huzur bozma amacıyla ısrarla yapılıyorsa ceza yolu olarak TCK m. 123 gündeme gelir ve altı aylık şikâyet süresi kaçırılmamalıdır. Aynı davranış psikolojik taciz (mobbing) niteliği taşıyorsa işverene yazılı bildirim yapılabilir; işverenin işçiyi koruma yükümlülüğü (TBK m. 417) ve haklı nedenle fesih imkânı ayrıca incelenmelidir. Mesai dışı iş talepleri ise her zaman suç oluşturmaz; amaç ve ısrar derecesi belirleyicidir. Mesajların ve arama kayıtlarının düzenli biçimde saklanması her iki yol için de gereklidir. Ceza şikâyeti ile iş hukuku başvuruları birbirinden bağımsız yürütülebilir.

33. Şüpheli olarak ifadeye çağrıldım; ne yapmalıyım ve avukat desteği neden önemlidir?

Önce hakkınızdaki suçlamanın ne olduğunu öğrenin; susma hakkınız ve avukat yardımından yararlanma hakkınız vardır. İfade vermeden önce mesaj ve arama kayıtlarını silmeden düzenleyin ve karşılıklı iletişim varsa bunu gösteren delilleri hazırlayın. Eskişehir Avukat Beyhan CAYMAZ gibi bir ceza avukatı, ısrar ve özel kast unsurlarının, şikâyet süresinin, zamanaşımının ve uzlaştırma imkânının ifadeye doğru yansıtılması bakımından destek sağlayabilir. İfade tutanağını imzalamadan önce dikkatle okuyun ve eksik veya yanlış kaydedilen yerleri düzelttirin. Mağdurla doğrudan temas kurmaktan kaçının.

34. Bu suçlamaya karşı hangi savunmalar ileri sürülebilir?

Savunma çoğunlukla unsurlar üzerinde yoğunlaşır: ısrar bulunmadığı, eylemlerin sırf huzur bozma amacıyla yapılmadığı, taraflar arasında karşılıklı iletişim olduğu veya aramaların başka bir amaç taşıdığı ileri sürülebilir. Şikâyetin altı aylık süre geçtikten sonra yapıldığı veya dava zamanaşımının dolduğu da incelenir. Eylemin gürültü kabahati (Kabahatler Kanunu m. 36), TCK m. 183 veya başka bir suç oluşturup oluşturmadığı ve fiilin 27.05.2022'den önce işlenip işlenmediği de önemlidir. Arama kayıtları ve diğer deliller yetersizse delil yetersizliği savunması yapılabilir. Mahkûmiyet ihtimalinde ise uzlaştırma ve HAGB gibi imkânlar değerlendirilir.

35. Eskişehir'de bu suç için şikâyet nereye yapılır ve süreç nasıl başlar?

Şikâyet Eskişehir Cumhuriyet Başsavcılığı'na, Eskişehir'deki polis veya jandarma birimlerine ya da elektronik ortamda e-Devlet ve UYAP üzerinden yapılabilir. Dilekçede olayların tarihleri, kullanılan numara veya hesaplar, deliller ve tanıklar açıkça yazılmalıdır. Şikâyetin ardından savcılık şüphelinin ifadesini alır, delilleri toplar ve uzlaştırma girişiminde bulunur. Uzlaşma sağlanamazsa iddianame düzenlenip düzenlenmeyeceğine savcı karar verir. Şikâyet süresi altı ay olduğundan başvuru geciktirilmemelidir.

Sonuç

Kişilerin huzur ve sükununu bozma suçu (TCK m. 123), kişiye yönelik ısrarlı ve sırf huzur bozma amacıyla yapılan eylemleri cezalandıran, şikâyete bağlı ve uzlaştırma kapsamında bir suçtur. Her rahatsız edici arama, mesaj veya gürültü bu suçu oluşturmaz; ısrar, özel kast ve eylemin kişiye yönelmesi birlikte aranır. Ceza üç aydan bir yıla kadar hapistir, şikâyet süresi altı aydır ve dava zamanaşımı sekiz yıldır. Mağdur açısından en güvenli yol delilleri düzenli biçimde saklamak ve şikâyeti süresi içinde yapmaktır. Şüpheli açısından ise ifade öncesinde unsurların, sürelerin ve uzlaştırma imkânının doğru değerlendirilmesi sonucu etkileyebilir.

Somut olayda hangi suçun veya kabahatin söz konusu olduğu, fiilin işlendiği tarih ve delillerin durumu çoğu zaman sonucu belirler. Dosyanıza özgü bir değerlendirme için Eskişehir Avukat Beyhan CAYMAZ ile iletişime geçebilir ve mevcut belgelerinizle birlikte hukuki destek alabilirsiniz. Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.