TCK 168: Soruşturma ve Kovuşturma Aşamasında Zararın Giderilmesi (Etkin Pişmanlık)

Etkin Pişmanlık Nedir?

Etkin pişmanlık, suçu işleyen kişinin suçtan sonra gösterdiği olumlu davranış nedeniyle ceza indiriminden yararlanmasını sağlayan bir kurumdur. Malvarlığına karşı suçlarda en çok başvurulan düzenleme 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 168. maddesidir.

Madde, başta hırsızlık, güveni kötüye kullanma ve dolandırıcılık olmak üzere kanunda sayılan bazı malvarlığına karşı suçlarda, failin mağdurun zararını gidermesi halinde cezada indirim yapılmasını öngörür.

Önemli Bir Ayrım: Zarar Gideren Kişi Fail, Süre Soruşturma Öncesidir

Bu konuda sık yapılan iki hata vardır:

1. Zararı gideren taraf mağdur değil, faildir. Mağdur zararın karşılanmasını kabul edebilir, ancak etkin pişmanlık failin davranışına bağlıdır.

2. TCK 168/1, kovuşturma başlamadan önce gösterilen pişmanlık için geçerlidir. Kovuşturma başladıktan sonra yapılan ödeme 168/1 kapsamına girmez, 168/2 kapsamında değerlendirilir.

Soruşturma Ne Zaman Biter, Kovuşturma Ne Zaman Başlar?

Kovuşturma, iddianamenin düzenlendiği anda değil, mahkeme tarafından kabul edildiği anda başlar. Bu ayrım, TCK 168/2'deki indirim oranını doğrudan belirler.

Ceza Muhakemesi Kanunu'nun (CMK) 2. maddesi iki evreyi şöyle tanımlar:

• Soruşturma: Suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evredir.

• Kovuşturma: İddianamenin kabulüyle başlayıp hükmün kesinleşmesine kadar süren evredir.

CMK 174 uyarınca mahkeme, iddianameyi inceler ve kabul veya iade kararı verir. İddianame kabul edilmedikçe kovuşturma başlamış sayılmaz.

Bu tanımın uygulamadaki sonuçları şunlardır:

1. İddianame düzenlenmiş ancak henüz kabul edilmemişse dosya hâlâ soruşturma evresindedir. Bu aşamada yapılan ödeme, TCK 168/1'in soruşturma evresine ilişkin hükmüne (cezanın üçte ikisine kadar indirim) tabidir.

2. İddianame kabul edildikten sonra yapılan ödeme kovuşturma evresinde sayılır ve indirim cezanın yarısına kadar sınırlıdır.

3. İddianame iade edilirse dosya yeniden soruşturma evresine döner; iade süresince yapılan ödeme soruşturma evresi kapsamında değerlendirilebilir.

4. Hüküm verildikten sonra yapılan ödeme 168 kapsamında etkin pişmanlık sayılmaz.

Bu nedenle iddianamenin düzenlendiğini öğrenen şüphelinin, mahkemenin kabul kararını beklemeden ödemeyi yapması, daha yüksek indirimden yararlanma açısından önem taşır.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2018/241, K. 2021/204, T. 06.05.2021

Önemi: Soruşturma ve kovuşturma evrelerinin sınırını CMK m. 2, 174 ve 175 kapsamında en üst düzeyde netleştiren temel içtihattır.

Karar Özeti: "5271 sayılı CMK’nın 2. maddesi uyarınca soruşturma, suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar; kovuşturma ise iddianamenin kabulüyle başlayıp hükmün kesinleşmesine kadar geçen evredir. CMK'nın 175/1. maddesinde iddianamenin kabulüyle kovuşturma evresinin başlayacağı açıkça düzenlenmiştir. TCK'nın 168/2. maddesindeki 'kovuşturma başlamadan önce' ibaresinden anlaşılması gereken de iddianamenin mahkemece kabul edildiği tarihtir. İddianame düzenlenmiş olsa dahi mahkemece kabul edilinceye kadar dosya soruşturma evresindedir."

Yargıtay 2. Ceza Dairesi, E. 2024/16764, K. 2025/1286, T. 03.02.2025 (ve 2. CD, E. 2020/5894, K. 2021/6408)

Önemi: Zararın iddianamenin kabul tarihinden önce mi sonra mı ödendiğinin araştırılması zorunluluğu.

Karar Özeti: "Zararın tam olarak ne zaman giderildiğinin hiçbir kuşkuya yer vermeden tespit edilerek; eğer zarar kovuşturma başlamadan önce, yani iddianamenin kabulü tarihi olan tarihten önce giderilmişse sanık hakkında soruşturma aşamasına ilişkin etkin pişmanlık hükmü (TCK 168/2 ilk cümle uyarınca cezanın 1/2'sine kadar indirim), iddianamenin kabulünden sonra giderilmişse kovuşturma aşaması indirimi (1/3'e kadar) uygulanması gerekirken, ödeme tarihi kesinleştirilmeden eksik incelemeyle hüküm kurulması bozmayı gerektirir."

TCK 168'in Yapısı ve İndirim Oranları

Aşama	Uygulanacak fıkra	İndirim
Soruşturma başlamadan önce	168/1	Cezanın üçte ikisine kadar
Soruşturma evresinde	168/1	Cezanın üçte ikisine kadar
Kovuşturma evresinde, hüküm verilmeden önce	168/2	Cezanın yarısına kadar

Dikkat edilmesi gereken noktalar:

• İndirim oranı "kadar" ifadesiyle düzenlenmiştir. Yani hâkimin takdir yetkisi vardır.

• Zararın tamamen giderilmesi gerekir. Kısmi ödeme tek başına yeterli değildir; ancak mağdur kısmi ödemeyi kabul edip başka talebinin kalmadığını beyan ederse indirimden yararlanılabilir (aşağıdaki "Kısmi Giderme ve Mağdurun Rızası" bölümüne bakınız).

• Zarar aynen iade veya tazmin yoluyla giderilebilir.

• Pişmanlık gönüllü olmalıdır.

Kısmi Giderme ve Mağdurun Rızası

Zarar kısmen giderilmişse sanığın etkin pişmanlık indiriminden yararlanması mağdurun rızasına bağlıdır.

TCK 168 zararın "tamamen" giderilmesini arar. Kısmi ödeme tek başına bu şartı karşılamaz. Ancak mağdur, kısmi ödemeyi kabul eder ve geri kalan zarar bakımından başka bir talebinin kalmadığını beyan ederse, zarar fiilen giderilmiş sayılır ve indirim uygulanabilir.

Uygulamada dikkat edilecek noktalar:

• Mağdurun açık ve yazılı beyanı gerekir. En sağlıklı yol, ödeme miktarını ve başka talebinin bulunmadığını gösteren imzalı bir ibraname veya duruşmada alınan beyandır.

• Mağdurun rızası yoksa kısmi ödeme etkin pişmanlık için yeterli sayılmaz. Mahkeme bu durumda ödemeyi yalnızca TCK 61 kapsamında takdiri indirim nedeni olarak değerlendirebilir.

• Mağdurun rızasının özgür iradeyle verilmiş olması gerekir. Baskı veya karşılıksız vaatle alınan beyanlar mahkemece dikkate alınmayabilir.

• Mağdur bu rızayı yalnızca soruşturma ve kovuşturma evresinde, hüküm verilmeden önce açıklayabilir.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2016/1176, K. 2020/437, T. 03.11.2020

Önemi: Kısmi iadede mağdurun rızasının aranması zorunluluğunun sınırlarını çizen emsal karardır.

Karar Özeti: "5237 sayılı TCK'nın 168/4. maddesinin açık düzenlemesinden anlaşılacağı üzere kanun koyucu, kısmen iade veya tazmin nedeniyle etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanmasında mağdurun iradesini esas almış ve bu hükmün uygulanabilmesini mağdurun rızası şartına bağlamıştır. Mağdurun kısmi iade ve tazmine rıza göstermemesi hâlinde fail etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanamaz. Mahkemece mağdura kısmi iadeye rıza gösterip göstermediği açıkça sorulmadan karar verilemez."

Yargıtay 2. Ceza Dairesi, E. 2023/25742, K. 2025/24605, T. 29.12.2025

Önemi: Kısmi iadenin mağduru tatmin edici nitelikte olması gerektiği.

Karar Özeti: "Etkin pişmanlık müessesesinin bir amacının da mağdurun suçtan gördüğü zararın giderilmesi ve uğradığı haksızlığın meydana getirdiği sonuçların onarılması olduğu göz önüne alındığında; kısmi iadenin mağduru tatmin edecek miktarda ve mağdur açısından doğrudan sonuç doğurucu nitelikte olması ve mağdurun buna rıza göstermesi gerekir."

Soruşturmada "Zarar Giderme İradesi" Gösterilip Ödemenin Kovuşturmada Yapılması

Uygulamada sık karşılaşılan bir durum şudur: Şüpheli soruşturma aşamasında zararı gidermek istediğini beyan eder, ödeme planı sunar veya mağdurla anlaşma yoluna gider, ancak ödeme iddianameden sonra yapılır.

Bu durumda iki ihtimal söz konusudur:

• Ödeme kovuşturma evresinde yapılmışsa, kural olarak 168/2'nin kovuşturma evresine ilişkin hükmü (üçte bire kadar indirim) uygulanır.

• Şüphelinin soruşturma aşamasındaki somut ve ciddi çabası (ödeme teklifi, mağdurla görüşme, belgelenmiş taahhüt) ve ödemenin gecikmesinin kendi kusurundan kaynaklanmaması, mahkemece değerlendirmede lehe bir unsur olarak ele alınabilir. Bu konuda Yargıtay kararlarında farklı yaklaşımlar görülebildiğinden, somut olayda güncel içtihat mutlaka incelenmelidir.

Her halde, soruşturma başladıktan sonra yapılan ödeme 168/1'den yararlanmayı sağlamaz. İndirimin üst sınırı bu nedenle 168/2 ile sınırlıdır.

Savcılığın Yükümlülüğü: Zararı Giderme İmkânının Sağlanması

Şüpheli soruşturma aşamasında zararı giderme iradesi ve somut davranışlar göstermişse, savcılık ona zararın giderilebilmesi için gerekli bilgileri temin etmeli ve imkân sağlamalıdır.

Çünkü ödemenin soruşturma evresinde yapılıp yapılamaması çoğu zaman şüphelinin elinde değildir. Şüpheli mağdurun banka hesap bilgisine, iletişim bilgisine veya zararın tam tutarına ulaşamıyorsa, iradesine rağmen ödeme yapamayabilir.

Bu durumda savcılıktan beklenen işlemler şunlardır:

• Mağdurun ödeme için gerekli bilgilerinin (hesap numarası, adres, vekil bilgisi) şüpheliye veya vekiline bildirilmesi

• Zararın tutarının dosya kapsamında belirlenerek şüpheliye açıklanması

• Mağdurla görüşme veya ödeme için makul süre verilmesi

• Şüphelinin ödeme talebinin ve savcılığın yanıtının tutanağa geçirilmesi

Savcılık bu imkânı sağlamamış veya bilgi vermeyi reddetmişse, ödeme iddianameden sonra yapılsa bile gecikme şüphelinin kusuruna yüklenemez. Bu durumda savcılığın imkân tanımamış olması, soruşturma evresi için öngörülen indirimin (cezanın yarısına kadar) uygulanması yönünde savunmanın dayanağı olarak ileri sürülebilir.

Pratik öneri: Şüpheli veya müdafii, ödeme iradesini ve gerekli bilgileri talep ettiğini yazılı dilekçeyle savcılığa bildirmeli, dilekçenin soruşturma dosyasına girdiğini belgelemelidir.

Yargıtay 8. Ceza Dairesi, E. 2017/20073, K. 2019/9727, T. 09.07.2019

Karar Özeti: "Sanığın soruşturma aşamasında cezaevinden gönderdiği dilekçede zararı gidermek istediğini ve zarar miktarının kendisine bildirilmesini talep etmesine rağmen Cumhuriyet Savcılığı tarafından sanığa bir zarar bildirimi yapılmadığı, sanığın da iddianamenin düzenlenmesinden hemen sonra öğrendiği zararı kovuşturmada karşıladığı anlaşıldığından; gecikme sanıktan kaynaklanmadığı için sanık hakkında soruşturma evresi indirimi (TCK m. 168/1-2 ilk cümle) uygulanıp uygulanmayacağı tartışılmadan, kovuşturma aşamasında ödemede bulunduğu kabul edilerek 1/3 oranında indirim yapılması yasaya aykırıdır."

Yargıtay 11. Ceza Dairesi, E. 2026/242, K. 2026/1081, T. 02.02.2026 (ve 11. CD, E. 2021/32737, K. 2026/1216, T. 04.02.2026)

Önemi: Şüphelinin/sanığın ödeme iradesine rağmen IBAN verilmemesi halinde kanun yararına bozma.

Karar Özeti: "Sanığın, soruşturma aşamasında ve sorgusunda katılanın zararını gidermek istediğini bildirmesine rağmen, sanığa usulüne uygun olarak katılanın hesap numarasının bildirilmemesi veya mahkemece uygun bir ödeme yeri belirlenip bu hususta makul bir süre verilerek zararı giderme imkânı tanınmaması, bu imkân sağlanmadan etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanmaması KANUN YARARINA BOZMAYI gerektirir."

Etkin Pişmanlıktan Yararlanmanın Şartları

1. Suç kapsam içinde olmalı. 168. maddede sayılan suçlar dışındaki suçlarda (örneğin yağma) bu hüküm uygulanmaz.

2. Suç tamamlanmış olmalı.

3. Zarar tamamen giderilmeli. İade veya tazmin mağdurun uğradığı zararı kapsamalıdır.

4. Pişmanlık gönüllü olmalı. Baskı veya zorunluluk altında yapılan ödemeler tartışma yaratabilir.

5. Süre koşuluna uyulmalı. İndirim oranı, ödemenin hangi aşamada yapıldığına göre belirlenir.

Ödemeyi İspat Etmenin Yolları

• Banka dekontları ve havale/EFT kayıtları

• Mağdurun imzalı ibraname veya makbuzu

• Noter aracılığıyla yapılan ödeme veya ihtar

Ödemenin açıkça "suçtan doğan zararın giderilmesi" amacıyla yapıldığı belgelerde görülmelidir.

Uzlaştırma ve Şikâyetten Vazgeçme ile Farkı

Etkin pişmanlık, uzlaşma veya şikâyetten vazgeçme ile karıştırılmamalıdır:

• Uzlaşma ve şikâyetten vazgeçme, kapsama giren suçlarda davanın düşmesine yol açabilir. Ancak bu durum özellikle TCK 157 kapsamına giren suçlarda gündeme gelir. TCK 158 kapsamına giren suçlarda uzlaşma söz konusu değildir.

• Etkin pişmanlık ise davanın düşmesini değil, verilecek cezada indirimi sağlar.

Suça göre iki mekanizma birlikte gündeme gelebilir. Hangisinin daha avantajlı olduğu somut olaya göre değişir.

Sık Sorulan Sorular

Etkin pişmanlık için mağdurun kabul etmesi şart mı?

Zararın giderilmesi esastır. Mağdurun ödemeyi kabul etmemesi halinde ödeme usulüne uygun şekilde (örneğin banka veya mahkeme aracılığıyla) yapılabilir, ancak bu durumun somut olayda nasıl değerlendirileceği hâkimin takdirindedir.

Yargıtay 2. Ceza Dairesi, E. 2025/8419, K. 2025/15532, T. 16.09.2025 (ve 2. CD, E. 2024/7512, K. 2025/18271, T. 16.10.2025)

Karar Özeti: "Sanığın zararı karşılamak istediğini belirtmesi, şikâyetçilerin ise karşılanmasını istedikleri bir zararın bulunmadığını ifade etmesi karşısında; şikâyetçilerin zararları tespit edilip, ödeme yeri tayin edilerek veya şikâyetçiler adına mahkeme veznesine belirlenen zarar bedellerinin depo edilmesi sağlanarak sonucuna göre sanık hakkında TCK'nın 168. maddesi uyarınca etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanması gerekir."

Hapis cezasının ertelenmesi veya HAGB ile birlikte uygulanabilir mi?

Etkin pişmanlık indirimi sonrası belirlenen ceza, kanundaki şartlar varsa erteleme veya hükmün açıklanmasının geri bırakılması bakımından değerlendirilebilir.

Zararı hüküm verildikten sonra ödersem ne olur?

Hüküm verildikten sonra yapılan ödeme TCK 168 kapsamında etkin pişmanlık sayılmaz. İstinaf ve temyiz süreçlerinde ise ayrı değerlendirmeler yapılabilir.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2018/241, K. 2021/204, T. 06.05.2021

Karar Özeti: "İlk derece mahkemesince verilen hüküm kanun yolu incelemesinde (İstinaf veya Yargıtay) bozulduğunda, bozma kararı ilk hükmü tüm sonuçlarıyla ortadan kaldırır. Hüküm kesinleşmediği için kovuşturma evresi devam etmektedir. Bu nedenle bozma sonrası yapılan yargılama sırasında, yeni hüküm kuruluncaya kadar zararın giderilmesi halinde de fail TCK 168/2 (kovuşturma evresi) etkin pişmanlık indiriminden yararlanır."

Birden fazla fail varsa indirim hepsine uygulanır mı?

Bu ifade doktriner olarak doğru bir başlangıç olsa da Yargıtay Ceza Genel Kurulu uygulaması çok daha lehedir ve avukatlar için kritik bir bilgidir: Faillerden biri zararı öderse, diğer failler buna itiraz etmedikleri sürece hepsi indirimden yararlanır!

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2017/654, K. 2017/333, T. 13.06.2017 (ve 11. CD, E. 2025/1137, K. 2025/11860, T. 22.09.2025)

Karar Özeti: "Suçun iştirak halinde işlenmesi durumunda, faillerden birisi iade veya tazmin yükümlülüğünü yerine getirirse, diğer suç ortakları bu yerine getirmeye karşı çıkmadıkları takdirde, o kimseler de etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanmalıdırlar. Zira faillerden birinin zararı tamamen gidermesi, diğer faillerin ödeme yapma imkânını fiilen ortadan kaldırmaktadır. Bu nedenle zararı bizzat ödemeyen sanığın da karşı duruş sergilememesi kaydıyla TCK 168 indiriminden yararlandırılması eşitlik ve adalet gereğidir."

Sonuç

TCK 168, malvarlığına karşı suçlarda faile cezasını azaltma imkânı tanıyan önemli bir düzenlemedir. En büyük indirim, soruşturma başlamadan önce yapılan ödemelerde sağlanır. Soruşturma veya kovuşturma aşamasında yapılan ödemelerde indirim oranı düşer. Bu nedenle sürecin erken aşamasında ödeme planı yapmak ve ödemeyi belgelemek büyük önem taşır.

Eskişehir'de Ceza Hukuku Desteği

Eskişehir ve çevre illerde yürütülen ceza soruşturmalarında Eskişehir ceza avukatı sayfamızdan süreç hakkında bilgi alabilir; ceza hukuku alanındaki diğer yazılarımızı inceleyebilirsiniz. Somut olayınıza ilişkin değerlendirme için iletişime geçebilirsiniz.