Sınır Dışı Etme Kararına Karşı İptal Davası: Şartlar, Görevli Mahkeme, Süreler ve Yargı Uygulaması – 2026

Kısa cevap

Sınır dışı etme kararına karşı iptal davası, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) md. 53/3'e dayanır. Karar, Göç İdaresi Başkanlığının talimatıyla veya resen valilik (il göç idaresi müdürlüğü) tarafından alınır; yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı kararın tebliğinden itibaren 7 gün içinde idare mahkemesine dava açabilir. Mahkeme başvuruyu 15 gün içinde sonuçlandırır ve verdiği karar kesindir. Yabancının rızası saklı kalmak üzere, dava açma süresi içinde ve dava sürerken yabancı sınır dışı edilmez. Yetkili mahkeme kural olarak kararı veren valiliğin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir; dilekçeye tebliğ edilen karar, pasaport/kimlik sureti, vekâletname ve YUKK md. 55 kapsamındaki risk (işkence, ağır hastalık, hamilelik vb.) belgeleri eklenir.

Bu dava, idari gözetim kararından ayrıdır: idari gözetime (geri gönderme merkezinde tutulma) karşı başvuru mercii sulh ceza hâkimliğidir. Giriş yasağı ve tahdit kodu (ör. V-87, G-87, Ç-135) ise ayrı bir idari işlemdir ve genellikle 60 günlük genel dava süresine tabidir. Süre çok kısa olduğundan tebliğ günü bir avukatla görüşmek güvenli yoldur.

1. Kanun yapısı ve tarihçe

Sınır dışı etme (halk arasında "deport"), bir yabancının idari bir kararla Türkiye'den çıkarılmasıdır. Ceza değil, idari bir tedbirdir; bu yüzden denetimi idari yargıya aittir. 6458 sayılı YUKK 11.04.2013 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmış, sınır dışı etmeyi "Beşinci Kısım" olarak md. 52–60 arasında düzenlemiştir.

1.1. Maddelerin içeriği

1.2. Değişiklikler

• 2016 – 676 sayılı KHK (md. 35–36): md. 53/3'e, md. 54/1-(b), (d), (k) ve 54/2 kapsamındakiler için dava açılmasının sınır dışı etmeyi durdurmayacağı istisnası; md. 54'e (k) bendi (uluslararası kuruluşlarca tanımlanan terör örgütleriyle irtibat) eklenmiştir. Bu hükümler 7070 sayılı Kanun'la (01.02.2018) aynen kanunlaştı.

• 2019 – Anayasa Mahkemesi'nin Y.T. kararı (pilot karar): Bu istisnanın etkili başvuru hakkı bakımından yapısal bir sorun yarattığı değerlendirildi (ayrıntısı 10. bölümde elen alınmıştır).

• 2019 – 7196 sayılı Kanun (RG 24.12.2019, sayı 30988): dava açma süresi 15 günden 7 güne indirildi; sınır dışı etmeyi durdurmayan istisna kaldırıldı ve idari gözetime alternatif yükümlülükler (md. 57/A) getirildi. Aynı Kanun giriş yasağını düzenleyen md. 9'u da değiştirdi.

• 2023–2024 – Anayasa Mahkemesi norm denetimi: 7 günlük süre ve kararların kesin olması Anayasa'ya aykırı bulunmadı (10. bölüm).

1.3. Uygulamaya yön veren diğer metinler

• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK): dilekçe, yetki, sürelerin hesabı, yürütmeyi durdurma.

• Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik ve İdari Gözetime Alternatif Yükümlülüklere İlişkin Yönetmelik.

• Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) md. 3 (işkence yasağı), md. 5 (özgürlük), md. 8 (aile hayatı), md. 13 (etkili başvuru) ve 7 No'lu Protokol md. 1 (yabancıların sınır dışı edilmesine ilişkin usul güvenceleri).

• 1951 Cenevre Sözleşmesi md. 33 ve YUKK md. 4: geri gönderme yasağı (non-refoulement), yani kişinin işkence veya zulüm riski olan bir yere gönderilmemesi ilkesi.

2. Sınır dışı etme kararının ve iptal davasının şartları

İptal davasında mahkeme, kararın hukuka uygun olup olmadığını beş unsur üzerinden inceler: yetki, şekil, sebep, konu ve amaç. Uygulamada en çok tartışılan unsurlar sebep (yabancı gerçekten md. 54 kapsamında mı?) ve md. 55 engellerinin araştırılıp araştırılmadığıdır.

2.1. Hangi hâllerde sınır dışı etme kararı alınır (md. 54/1)

Kanunun 2018 tarihli konsolide metnine göre şu kişiler hakkında karar alınır (sonraki değişiklikler için Resmî Gazete metni kontrol edilmelidir):

• (a) 5237 sayılı TCK md. 59 uyarınca sınır dışı edilmesi gerekenler,

• (b) terör örgütü veya çıkar amaçlı suç örgütü yöneticisi, üyesi ya da destekçisi olanlar,

• (c) giriş, vize ve ikamet işlemlerinde gerçeğe aykırı bilgi ve sahte belge kullananlar,

• (ç) Türkiye'de bulunduğu süre içinde geçimini meşru olmayan yollardan sağlayanlar,

• (d) kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı bakımından tehdit oluşturanlar,

• (e) vize veya vize muafiyeti süresini 10 günden fazla aşanlar ya da vizesi iptal edilenler,

• (f) ikamet izinleri iptal edilenler,

• (g) ikamet izni sahiplerinden, süresini kabul edilebilir bir sebep olmaksızın 10 günden fazla ihlal edenler,

• (ğ) çalışma izni olmaksızın çalıştığı tespit edilenler,

• (h) Türkiye'ye yasal giriş veya çıkış kurallarını ihlal edenler,

• (ı) giriş yasağı olmasına rağmen Türkiye'ye geldiği tespit edilenler,

• (i) uluslararası koruma başvurusu reddedilen, kabul edilemez bulunan, geri çekilmiş sayılan ya da statüsü sona eren/iptal edilen ve kesin karardan sonra kalma hakkı olmayanlar,

• (j) ikamet izni uzatma başvuruları reddedilenlerden 10 gün içinde Türkiye'yi terk etmeyenler,

• (k) uluslararası kuruluşlarca tanımlanan terör örgütleriyle irtibatlı olduğu değerlendirilenler.

Md. 54/2'ye göre (b), (d) ve (k) bentleri kapsamında olduğu değerlendirilen uluslararası koruma başvuru sahibi veya statü sahipleri hakkında, sürecin her aşamasında sınır dışı etme kararı alınabilir.

2.2. Sınır dışı edilemeyecek kişiler (md. 55)

Md. 54 kapsamında olsa bile şu kişiler hakkında sınır dışı etme kararı alınmaz:

• (a) sınır dışı edileceği ülkede ölüm cezasına, işkenceye, insanlık dışı veya onur kırıcı ceza ya da muameleye maruz kalacağına dair ciddi emare bulunanlar,

• (b) ciddi sağlık sorunu, yaşı veya hamileliği nedeniyle seyahat etmesi riskli olanlar,

• (c) hayati tehlike taşıyan hastalığı için tedavisi devam eden ve gönderileceği ülkede tedavi imkânı bulunmayanlar,

• (ç) mağdur destek sürecinden yararlanmakta olan insan ticareti mağdurları,

• (d) psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddet mağdurları, tedavileri tamamlanıncaya kadar.

Bu değerlendirme her olayda kişiye özgü yapılır. Bu kişilerden belirlenen adreste ikamet etmeleri ve bildirimde bulunmaları istenebilir.

2.3. Dava şartları

• İdari işlem: Tebliğ edilmiş, kesin ve yürütülebilir bir sınır dışı etme kararı olmalıdır.

• Ehliyet ve sıfat: Davayı yabancının kendisi, yasal temsilcisi (ör. çocuk için veli) veya avukatı açar.

• Menfaat: Karar yabancının kişisel ve güncel menfaatini doğrudan etkilediğinden bu şart genellikle kendiliğinden gerçekleşir.

• Süre: Tebliğden itibaren 7 gün. Bu süre İYUK md. 7'deki 60 günlük genel süreye göre özel ve hak düşürücü niteliktedir.

• Görev ve yetki: İdare mahkemesi; kural olarak kararı veren valiliğin bulunduğu yer.

• İdari başvuru şartı yoktur: Dava açmadan önce valiliğe itiraz zorunlu değildir. Valiliğe yazılan itiraz dilekçesi 7 günlük süreyi durdurmayabilir; bu nedenle doğrudan dava açılmalıdır.

3. Talep sonuçları ve uygulamadan örnek senaryo

3.1. Dilekçede istenebilecekler

• Sınır dışı etme kararının iptali,

• Gerekiyorsa kararın yürütmesinin durdurulması (dava sürerken sınır dışı etmeme kuralı kanunda zaten bulunduğundan, uygulamada bu talep çoğunlukla ihtiyatlı olarak eklenir),

• Karara bağlı giriş yasağı ve tahdit kodu işlemine ayrıca dava açılmışsa bunların da iptali (aynı dilekçede birleştirilip birleştirilemeyeceği mahkemece değerlendirilir; güvenli yol ayrı dava açmaktır),

• Yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin idareye yükletilmesi.

İdari gözetimin kaldırılması bu davada istenmez; o talep sulh ceza hâkimliğine yapılır.

3.2. Örnek olay

M., vize muafiyetiyle Türkiye'ye gelmiş bir yabancıdır ve süresini aşmıştır. Bu sırada Türk vatandaşı bir kişiyle evlenmiş, aile ikamet izni başvurusu için randevu almıştır. Bir yol kontrolünde yakalanır; il göç idaresi md. 54/1-(e) uyarınca sınır dışı etme kararı verir ve karar 3 Kasım 2026 Salı günü kendisine tebliğ edilir.

Dilekçede M.'nin evlilik ilişkisi, aile ikamet izni başvurusu, ödenecek idari para cezasını ödemeye hazır olduğu ve kamu düzeni bakımından bir tehdit oluşturmadığı anlatılır. Mahkeme, aile hayatına saygı hakkı ile kamu yararı arasında ölçülü bir denge kurulup kurulmadığını değerlendirebilir. Sonuç, somut belgelere ve idarenin gerekçesine göre değişir; aynı olayda farklı kararlar çıkabilir.

3.3. Ret hâlinde neler olur?

Dava reddedilirse karar kesinleşir ve sınır dışı etme işlemi uygulanabilir hale gelir. Bu aşamada kalan yollar Anayasa Mahkemesi bireysel başvurusu ve gerekirse geçici tedbir talebidir (8. bölüm).

4. Benzer işlemlerle ayrım

Sınır dışı etme kararı çoğu zaman başka işlemlerle birlikte gelir. Her işlemin mercii ve süresi farklıdır; birine açılan dava diğerini kendiliğinden kapsamaz.

Geri gönderme yasağı (md. 4) ile ayrım: Sınır dışı etme bir işlemdir; geri gönderme yasağı ise her işlemin üstünde duran bir güvencedir. Kişi md. 54 kapsamında olsa bile işkence veya zulüm riski varsa karar alınamaz.

İç hukuktaki "ihraç" ve "geri gönderme" ile ayrım: Uygulamada "deport", "ihraç", "geri gönderme" ve "tahdit" kelimeleri birbirinin yerine kullanılsa da hukuken farklı işlemlerdir. Tebliğ edilen belgenin başlığı ve dayandığı madde, hangi yola gidileceğini belirler.

5. Süreler

Sınır dışı etme ve idari gözetimde süreler günlerle, hatta saatlerle ölçülür. Kaçırılan 7 günlük süre, davanın esası incelenmeden reddine yol açabilir.

5.1. Sürelerin hesabı

• Süre, kararın yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğiyle başlar. Tebliğ yapılmamışsa sürenin işlemeye başlamadığı savunulabilir.

• Tebliğ günü hesaba katılmaz. Son gün resmî tatile rastlarsa süre izleyen ilk iş gününün mesai bitiminde sona erer (İYUK md. 8).

• 20 Temmuz–31 Ağustos adli tatilinin bu özel süreye etkisi tartışmalı olabilir. Güvenli yol, adli tatile güvenmeden 7 gün içinde dava açmaktır.

• Valiliğe itiraz dilekçesi vermek veya tercih edilen başka bir idari başvuru, 7 günlük süreyi durdurmayabilir.

5.2. Giriş yasağı süreleri

YUKK md. 9'a göre sınır dışı edilen yabancılar hakkında giriş yasağı kararı alınır. 2018 konsolide metnine göre giriş yasağının süresi kural olarak en fazla 5 yıl olup kamu düzeni veya güvenliği bakımından ciddi tehdit hâllerinde Göç İdaresince uzatılabilir. Md. 9'un bazı fıkraları 7196 sayılı Kanun'la değiştiğinden güncel süreler ve çıkışı idareye kendiliğinden başvuranlara ilişkin indirimli süreler, başvuru öncesinde Resmî Gazete metninden kontrol edilmelidir. Md. 56'da verilen süre içinde ülkeyi terk edenler hakkında giriş yasağının farklı uygulandığı da göz önünde tutulmalıdır.

6. Görevli ve yetkili mahkeme, dilekçe, belgeler, ispat ve yürütmeyi durdurma

6.1. Görevli ve yetkili mahkeme

Görevli mahkeme idare mahkemesidir. Yetki bakımından İYUK md. 32'deki genel kural uygulanır: dava, işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde açılır. Bu da kural olarak sınır dışı etme kararını veren valiliğin bulunduğu ildir. Yabancı başka bir ildeki geri gönderme merkezinde tutuluyorsa, kararı veren valilik ile merkezin bulunduğu il farklı olabilir. Dilekçe başka bir yerdeki idare veya adli yargı merciine verilirse İYUK md. 4 uyarınca ilgili mahkemeye gönderilir; ancak bu, süre bakımından risk taşıyabilir.

6.2. Dilekçenin içeriği (İYUK md. 3)

• Tarafların adı, soyadı veya unvanı, adresi; yabancı kimlik numarası (99 ile başlayan numara) varsa,

• Davanın konusu ve sebepleri, dayanılan deliller,

• Kararla ilgili tebliğ tarihi,

• Davaya konu işlemin sayısı ve tarihi,

• Talep sonucu (iptal ve yürütmeyi durdurma).

Dilekçe Türkçe yazılır. Yabancı Türkçe bilmiyorsa dilekçeyi bir avukat aracılığıyla vermek veya tercüman desteği almak önemlidir.

6.3. Gerekli belgeler

• Tebliğ edilen sınır dışı etme kararı ve tebliğ tutanağı,

• Pasaport, yabancı kimlik belgesi veya ikamet kartı sureti,

• Avukatla takip ediliyorsa vekâletname. Geri gönderme merkezindeki yabancı için vekâletname noter aracılığıyla düzenlenebilir; YUKK md. 59, merkezde tutulanların noter ve avukatla görüşme imkânını güvence altına alır,

• Evlilik cüzdanı, nüfus kayıt örneği, çocukların okul belgeleri, kira sözleşmesi, iş ve sigorta belgeleri (aile ve sosyal bağları göstermek için),

• Sağlık raporları, hamilelik belgesi (md. 55/1-b ve c için),

• Menşe ülkedeki risklere ilişkin belgeler: kişisel tehdit kanıtları, ceza veya yargılama belgeleri, insan hakları raporları (md. 55/1-a için),

• Yabancı dilde belgelerin yeminli tercüman tarafından yapılmış Türkçe tercümesi; yurt dışında düzenlenen resmî belgelerde gerekiyorsa apostil veya konsolosluk onayı.

6.4. İspat yükü

Kararın sebebini ortaya koymak öncelikle idarenin yükümüdür. Özellikle md. 54/1-(b), (d) ve (k) gibi kamu düzeni ve güvenlik gerekçelerinde idarenin, soyut bir istihbarat notu yerine somut bilgi ve belgelere dayanması beklenir; mahkeme bu belgeleri idareden isteyebilir. Md. 55 kapsamındaki risk iddialarında ise yabancının iddiasını mümkün olduğu kadar somutlaştırması gerekir; idare de bu iddiayı resen araştırmakla yükümlüdür.

6.5. Yürütmeyi durdurma talebi

YUKK md. 53/3'e göre yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde ve dava açılmışsa yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez. Bu nedenle ayrıca yürütmeyi durdurma kararı alınması kanunen zorunlu görünmemektedir. Yine de uygulamada talep ihtiyatlı olarak dilekçeye eklenir ve dava açıldığı kararı veren idareye derhal bildirilir; kanun da başvurunun kararı veren makama bildirilmesini öngörür. Yürütmeyi durdurma talebi için ayrıca harç alınır.

7. Harç, yargılama gideri ve vekâlet ücreti

İptal davası açılırken 492 sayılı Harçlar Kanunu'na bağlı (1) sayılı tarifeye göre başvurma harcı ve maktu karar harcı peşin alınır; ayrıca posta (tebligat) gider avansı yatırılır.

Tutarlar KPMG 2026 Yılı Harç Miktarları tablosundan alınmıştır ve 2026 yılı için geçerlidir; harçlar her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenir, bu nedenle dava açmadan önce kontrol edilmelidir.

• Adli yardım: Masrafları karşılayamayan yabancı, İYUK md. 31 yollamasıyla HMK hükümlerine göre adli yardım talep edebilir. Mahkemenin bu talebi kabul edip etmeyeceği somut duruma bağlıdır. Baro adli yardım büroları da avukat görevlendirebilir.

• İdari gözetimde avukat: YUKK md. 57/7'ye göre idari gözetim altındaki ve avukat ücretini karşılama imkânı olmayan yabancıya, talebi hâlinde 1136 sayılı Avukatlık Kanunu hükümlerine göre avukat sağlanır.

• Vekâlet ücreti: Dava kazanılırsa idare, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'ne (AAÜT) göre belirlenen vekâlet ücretini ödemeye mahkûm edilir; kaybedilirse yabancı idare lehine vekâlet ücreti ödeyebilir. 3 Kasım 2026 tarihli Resmî Gazete'de yeni bir AAÜT yayımlanmıştır; idare mahkemesi davaları için güncel tutar tarifenin ikinci kısmından kontrol edilmelidir. Avukat ile müvekkil arasındaki ücret, sözleşmeyle serbestçe belirlenir; ancak tarifenin altında olamaz.

• Sınır dışı masrafları: YUKK md. 60'a göre yol masrafı kural olarak yabancıya aittir. Yabancıyı kanuna aykırı çalıştıran işverenler için ayrıca 4817 sayılı Kanun md. 21/3 hükmü saklıdır.

• İdari para cezaları: Vize veya ikamet ihlali nedeniyle uygulanan idari para cezaları ve ikamet harcı borçları, sınır dışı etme kararından ayrı bir yükümlülüktür; tutarlar dönemsel olarak değiştiğinden Göç İdaresi'nden güncel tutar öğrenilmelidir.

8. Karar, kesinleşme, Anayasa Mahkemesi ve AİHM yolu

8.1. İdare mahkemesinin kararı

Mahkeme, dosya üzerinden inceleme yaparak iptal veya ret kararı verir. Kanuna göre başvurular 15 gün içinde sonuçlandırılır ve mahkemenin bu konudaki kararı kesindir. Bu nedenle bölge idare mahkemesine istinaf veya Danıştay'a temyiz yoluna gidilemez. Anayasa Mahkemesi, bu kesinlik kuralının Anayasa'ya aykırı olmadığına karar vermiştir (E.2024/25, K.2024/116, 10. bölüm). İptal kararı verilirse sınır dışı etme kararı hukuken ortadan kalkar; ancak giriş yasağı kodu gibi bağlı işlemlerin de kaldırılıp kaldırılmadığı ayrıca takip edilmelidir.

8.2. Anayasa Mahkemesi bireysel başvurusu

• Süre: İdare mahkemesinin kesin kararının öğrenilmesinden itibaren 30 gün (6216 sayılı Kanun md. 47/5).

• İleri sürülebilecek haklar: Yaşam hakkı (Anayasa md. 17), işkence ve kötü muamele yasağı (md. 17/3), aile hayatına saygı (md. 20), kişi özgürlüğü (md. 19), etkili başvuru hakkı (md. 40).

• Tedbir: Yaşam veya vücut bütünlüğü için ciddi tehlike varsa, başvuruyla birlikte sınır dışı etmenin durdurulması için tedbir talep edilebilir. Tedbir kararları genellikle kısa sürede verilir; talebin somut risk belgeleriyle desteklenmesi gerekir.

• Başvuru yeri: Başvuru, mahkemeler veya yurt dışı temsilcilikler aracılığıyla ya da doğrudan Anayasa Mahkemesine yapılabilir.

8.3. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi

• Süre: İç hukuktaki son karardan, kural olarak Anayasa Mahkemesi kararından itibaren 4 ay (AİHS md. 35).

• Geçici tedbir (İçtüzük kural 39): Sınır dışı etme yakın ve geri döndürülemez bir zarar riski (ör. işkence, ölüm) taşıyorsa, AİHM'den sınır dışı işleminin askıya alınması istenebilir. Bu olağanüstü bir yoldur; yalnızca ciddi ve somut risk hâllerinde kabul edilir.

• İç hukuk yollarının tüketilmesi: Kural olarak AİHM'e gitmeden önce idare mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi yollarının tüketilmesi beklenir. Acil durumlarda kural 39 talebinin ne zaman yapılacağı somut olaya göre değerlendirilir.

9. İlk adımlar

9.1. Davacı yabancı ve ailesi için

1. Tebliğ edilen kararın bir örneğini isteyin; tebliğ tarihini ve kararın dayandığı md. 54 bendini not edin.

2. 7 günlük sürenin son gününü hemen hesaplayın ve dava dilekçesini bu günden önce verin.

3. Bir avukatla görüşün ve vekâletname hazırlatın. Geri gönderme merkezindeyseniz noter ve avukat ziyareti talep etme hakkınız vardır.

4. İdari gözetime alındıysanız, sınır dışı davasından ayrı olarak sulh ceza hâkimliğine itiraz edin.

5. Menşe ülkede risk varsa (ölüm cezası, işkence, zulüm), bunu ilk dilekçede somut belgelerle anlatın; uluslararası koruma başvurusu yapma ihtimalini avukatınızla değerlendirin.

6. Aile bağlarınızı gösteren belgeleri toplayın: evlilik, çocuklar, okul, iş, sigorta, kira.

7. Sağlık raporlarını ve hamilelik belgelerini hazır bulundurun.

8. Dava açıldığını kararı veren il göç idaresine yazılı olarak bildirin ve alındı belgesi isteyin.

9. Ret hâlinde Anayasa Mahkemesi için 30 günlük süreyi ve gerekirse tedbir talebini planlayın.

Eskişehir'de ya da çevre illerde sınır dışı etme kararı tebliğ edilen yabancılar ve aileleri, sürelerin kısalığı nedeniyle Eskişehir Avukat Beyhan CAYMAZ gibi yabancılar hukuku alanında çalışan bir avukattan tebliğ günü destek almayı değerlendirebilir.

9.2. Karşı taraf (idare) için

1. Kararın gerekçesini ve dayandığı md. 54 bendini açıkça yazın.

2. Kararı yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına usulüne uygun tebliğ edin; avukatı yoksa sonuç, itiraz usulü ve süreler hakkında bilgilendirin (md. 53/2).

3. Md. 55 kapsamındaki engelleri (işkence riski, sağlık, hamilelik, insan ticareti mağduriyeti) kişiye özgü olarak değerlendirin ve kayda geçirin.

4. Dava açma süresi içinde ve dava devam ederken, yabancının rızası yoksa sınır dışı işlemini uygulamayın.

5. Kamu düzeni veya güvenlik gerekçesinde, mahkemeye sunulabilecek somut bilgi ve belgeleri hazırlayın.

6. İdari gözetimi her ay gözden geçirin ve alternatif yükümlülükleri (md. 57/A) değerlendirin.

10. Yerleşik yargı yaklaşımı

İdare mahkemesi kararları kesin olduğundan Danıştay'ın sınır dışı etme kararlarına ilişkin doğrudan içtihadı sınırlıdır; yönü belirleyen kararlar daha çok Anayasa Mahkemesi ve AİHM'den gelir.

10.1. Kararlardan çıkan ilkeler

• Askıya alma etkisi: Sınır dışı etmeye karşı başvurunun etkili sayılabilmesi için, işkence veya kötü muamele riski ileri sürülen durumlarda dava sürerken kişinin gönderilmemesi gerekir. Abdolkhani ve Karimnia kararında bu yönde bir yolun bulunmaması md. 13 ihlali sayılmıştır. Y.T. kararında da Anayasa Mahkemesi'nin benzer bir yaklaşımla yasama organına yapısal bir düzenleme yapılmasını bildirdiği aktarılmaktadır. 7196 sayılı Kanun'la istisnanın kaldırılması bu sürecin sonucudur.

• Kısa süre ve kesinlik tek başına Anayasa'ya aykırı değildir: Anayasa Mahkemesi'ne göre yabancı karara karşı dava açabildiği, gerekçelerini ileri sürebildiği ve dava sürerken ülkede kalabildiği sürece kanun yolunun kapalı olması etkili başvuru hakkını ihlal etmez.

• Özgürlük güvenceleri: Abdolkhani ve Karimnia kararında tutulmanın yasal dayanağının bulunmaması, gerekçelerin bildirilmemesi ve hâkim denetimine başvuru yolunun olmaması ayrı ayrı ihlal kabul edilmiştir. YUKK md. 57'deki sulh ceza hâkimliği denetimi bu eksikliği gidermeye yöneliktir.

• Kişiye özgü değerlendirme: Md. 55 engelleri soyut olarak değil, her olayın koşullarına göre incelenmelidir. Uygulamada, idarenin risk iddiasını yeterince araştırmamasının iptal veya ihlal sebebi sayılabildiği ileri sürülmektedir.

• Kamu düzeni gerekçesi: Öğretide ve bazı mahkeme kararlarında, yalnızca bir tahdit kodu veya soyut bir istihbarat bilgisine dayanan kararların yeterli gerekçe taşımadığının kabul edildiği iddia edilmektedir; bu konuda mahkemeler arasında farklı sonuçlar görülebilir.

11. Konuya özgü meseleler

11.1. İdari gözetim ve geri gönderme merkezleri

İdari gözetim, sınır dışı işleminin yapılabilmesi için yabancının geri gönderme merkezinde tutulmasıdır. Valilik bu kararı kaçma ve kaybolma riski, giriş-çıkış kurallarının ihlali, sahte belge kullanımı, verilen sürede ülkeyi terk etmeme veya kamu düzeni tehdidi gibi hâllerde verir (md. 57/2). Gözetim kural olarak 6 ayı geçemez; yabancının iş birliği yapmaması veya doğru bilgi vermemesi nedeniyle işlem tamamlanamazsa en fazla 6 ay daha uzatılabilir. Sulh ceza hâkimliğine başvuru gözetimi durdurmaz; hâkim 5 gün içinde karar verir ve bu karar kesindir. Koşullar değiştiğinde yeniden başvuru yapılabilir.

Geri gönderme merkezinde tutulanların acil ve temel sağlık hizmetlerine, yakınlarıyla, noter, yasal temsilci ve avukatla görüşmeye, telefon hizmetlerine erişimi; konsolosluk görevlileri ve BMMYK (Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği) görevlileriyle görüşme imkânı vardır (md. 59).

11.2. Tahdit kodları ve giriş yasağı

Sınır dışı etme kararıyla birlikte yabancının kaydına genellikle bir tahdit kodu (ör. Ç-135, G-87, V-87 gibi) işlenir ve giriş yasağı uygulanır. Bu kodların anlamı ve süresi idarenin iç düzenlemelerine göre belirlenir, kamuya açık resmî bir listesi yoktur. Giriş yasağına karşı ayrı bir iptal davası açılabilir ve bu dava için genel 60 günlük süre uygulanır. Göç İdaresi giriş yasağını kaldırabilir veya yasak devam ederken belirli bir süreyle girişe izin verebilir (md. 9).

11.3. Aile birliği ve çocuklar

Türk vatandaşıyla evli olan veya Türkiye'de çocuğu bulunan yabancılar için sınır dışı etme kararı, aile hayatına saygı hakkına (Anayasa md. 20, AİHS md. 8) müdahale niteliği taşıyabilir. Mahkeme, ihlalin ağırlığı, Türkiye'de geçirilen süre, çocukların üstün yararı ve kamu düzeni tehdidinin ciddiyeti arasında denge kurulup kurulmadığını değerlendirebilir. Geri gönderme merkezlerinde çocukların üstün yararı gözetilir; aileler ve refakatsiz çocuklar ayrı yerlerde barındırılır (md. 59/1-ç).

11.4. Dil, tercüme ve tebliğ sorunları

Kararın yabancının anlamadığı bir dilde tebliğ edilmesi veya itiraz yollarının açıklanmaması, sürenin başlaması bakımından tartışma yaratır. Uygulamada tebliğin tercüman eşliğinde yapılması ve bunun tutanağa geçirilmesi önemlidir. Tercümanlı ve usulüne uygun tebliğ yapılmışsa 7 günlük süre kaçırıldığında dava süre aşımından reddedilebilir.

11.5. Uluslararası koruma başvurusu ile ilişkisi

Uluslararası koruma başvurusu yapan kişi, kural olarak başvurusu sonuçlanıncaya kadar sınır dışı edilmez. Ancak md. 54/2 uyarınca (b), (d) ve (k) bentleri kapsamında olduğu değerlendirilenler hakkında sürecin her aşamasında sınır dışı etme kararı alınabilir. Başvurunun yalnızca sınır dışını geciktirmek için yapıldığı değerlendirilirse hızlandırılmış işlem uygulanabilir.

11.6. e-İkamet ve e-Devlet kayıtları

Yabancı kimlik numarası olan kişiler, e-Devlet üzerinden bazı kayıtlarına ulaşabilir; ancak tahdit kodu ve giriş yasağı bilgisi her zaman görünmeyebilir. Bu durumda il göç idaresine dilekçeyle başvurup kayıtların ve kararların bir örneğini istemek ve 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu yolunu kullanmak düşünülebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Sınır dışı etme kararına karşı dava açma süresi kaç gündür?

YUKK md. 53/3'e göre süre, kararın tebliğinden itibaren 7 gündür. Bu süre 2019'da 7196 sayılı Kanun'la 15 günden 7 güne indirilmiştir. Anayasa Mahkemesi 7 günlük sürenin Anayasa'ya aykırı olmadığına karar vermiştir. İnternette hâlâ 15 günden söz eden eski kaynaklara itibar edilmemelidir. Güvenli yol, tebliği izleyen ilk günlerde dava açmaktır.

2. 7 günlük süre ne zaman başlar ve nasıl hesaplanır?

Süre, kararın yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edildiği günü izleyen günden başlar. Örneğin 3 Kasım'da tebliğ edilen karar için son gün 10 Kasım'dır. Son gün resmî tatile denk gelirse süre tatili izleyen ilk iş günü biter. Tebliğ tutanağındaki tarih esas alındığından tutanağın bir örneğinin alınması önemlidir. Tebliğ yapılmamışsa sürenin başlamadığı savunulabilir; ancak bu tartışmaya güvenmek risklidir.

3. Dava hangi mahkemede açılır?

Görevli mahkeme idare mahkemesidir. Yetkili mahkeme, İYUK md. 32 uyarınca kural olarak kararı veren valiliğin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir. Yabancı başka bir ildeki geri gönderme merkezinde tutulsa bile kararı hangi valiliğin verdiğine bakılmalıdır. Asliye hukuk veya ceza mahkemesine verilen dilekçeler süre ve usul bakımından sorun yaratabilir. Şüphe hâlinde dilekçe kararı veren valiliğin bulunduğu ildeki idare mahkemesine verilmelidir.

4. Dava açmak sınır dışı edilmemi engeller mi?

Evet. Yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde ve dava açılmışsa yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez. 2016–2019 arasında bazı gruplar için uygulanan istisna 7196 sayılı Kanun'la kaldırılmıştır. Yine de dava açıldığının kararı veren idareye hızla bildirilmesi gerekir. Bildirim yapılmazsa uygulamada fiilî sorunlar yaşanabilir.

5. Ayrıca yürütmeyi durdurma kararı almam gerekir mi?

Kanun dava sürerken sınır dışı etmeyi zaten engellediğinden, yürütmeyi durdurma kararı kanunen zorunlu görünmemektedir. Bununla birlikte uygulamada talep ihtiyatlı olarak dilekçeye eklenir. Bu talep için ayrıca harç alınır. Mahkeme, davanın 15 günlük sürede karara bağlanacağını göz önünde tutarak ayrı bir yürütmeyi durdurma kararı vermeyebilir. Talep edilip edilmeyeceği avukatla birlikte değerlendirilmelidir.

6. Valiliğe itiraz etmek dava açmak yerine geçer mi?

Hayır. Kanun sınır dışı etme kararına karşı doğrudan idare mahkemesine başvuruyu öngörür; zorunlu bir idari itiraz aşaması yoktur. Valiliğe yazılan dilekçe 7 günlük süreyi durdurmayabilir. Bu yüzden valiliğe başvurmak isteyenler bile aynı süre içinde dava açmalıdır. İdareye ayrıca bilgi vermek, dava açıldığının bildirilmesi bakımından faydalıdır.

7. İdare mahkemesi ne kadar sürede karar verir?

YUKK md. 53/3'e göre mahkemeye yapılan başvurular 15 gün içinde sonuçlandırılır. Bu süre mahkeme için düzenleyici niteliktedir; uygulamada aşılabilmektedir. Süre aşılsa bile yabancı dava sonuçlanıncaya kadar sınır dışı edilmez. Bu süreçte yabancının adres ve iletişim bilgilerinin güncel tutulması gerekir. İdari gözetim devam ediyorsa ayrıca sulh ceza hâkimliği yolu da izlenebilir.

8. İdare mahkemesinin kararına karşı istinaf veya temyiz yoluna gidilebilir mi?

Hayır. Kanuna göre mahkemenin bu konudaki kararı kesindir. Anayasa Mahkemesi 2024 yılında bu kuralın Anayasa'ya aykırı olmadığına karar vermiştir. Bu nedenle ilk dilekçe, tüm iddia ve delilleri içerecek şekilde özenle hazırlanmalıdır. Ret kararından sonra kalan yol Anayasa Mahkemesi bireysel başvurusudur.

9. Ret kararından sonra Anayasa Mahkemesi'ne ne kadar sürede başvurabilirim?

Bireysel başvuru, kesin kararın öğrenilmesinden itibaren 30 gün içinde yapılmalıdır. Sınır dışı etme yakınsa ve yaşam veya vücut bütünlüğü için ciddi bir risk varsa başvuruyla birlikte tedbir talep edilebilir. Tedbir talebi, riski gösteren somut belgelerle desteklenmelidir. Başvuru Türkçe yapılır ve başvuru harcı alınır. Başvurunun kendisi, tedbir kararı olmadıkça sınır dışı etmeyi otomatik olarak durdurmaz.

10. AİHM'e ne zaman ve nasıl başvurulur?

AİHM'e kural olarak iç hukuk yolları tükendikten sonra, son karardan itibaren 4 ay içinde başvurulur. Yakın ve geri döndürülemez bir zarar riski varsa İçtüzük'ün 39. kuralı uyarınca geçici tedbir istenebilir. Kural 39 talepleri yalnızca ciddi ve somut risk hâllerinde kabul edilir. Başvuru belirli bir formla ve eksiksiz belgelerle yapılmalıdır. AİHM başvurusu, özel uzmanlık gerektiren bir süreçtir.

11. Hangi hâllerde sınır dışı etme kararı alınamaz?

YUKK md. 55'e göre gönderileceği ülkede ölüm cezası, işkence veya insanlık dışı muamele riski olanlar hakkında karar alınamaz. Ciddi sağlık sorunu, yaş veya hamilelik nedeniyle seyahati riskli olanlar da bu kapsamdadır. Hayati tedavisi süren ve gönderileceği ülkede tedavi imkânı olmayanlar, destek sürecindeki insan ticareti mağdurları ve tedavisi süren şiddet mağdurları da korunur. Bu durumlar kişiye özgü olarak değerlendirilir. İddia, belgelerle ve ayrıntılı anlatımla desteklenmelidir.

12. Vize süremi birkaç gün aştım; sınır dışı edilir miyim?

Md. 54/1-(e), vize veya vize muafiyeti süresini 10 günden fazla aşanları sınır dışı etme sebepleri arasında sayar. 10 günü aşmayan ihlallerde kural olarak bu bent uygulanmaz; ancak idari para cezası ve giriş yasağı gibi sonuçlar doğabilir. İhlali tespit edilmeden önce çıkış için idareye başvuranlar bakımından md. 9'da daha hafif sonuçlar öngörülmüştür. Güncel cezalar ve süreler Göç İdaresi'nden kontrol edilmelidir. Her durumda ihlali uzatmadan durumu düzeltmek en güvenli yoldur.

13. İkamet iznim iptal edildi; sınır dışı kararı ile iptal kararı ayrı mı dava edilir?

Evet, ikamet izninin iptali ve sınır dışı etme kararı ayrı idari işlemlerdir. İkamet izni iptaline karşı dava kural olarak genel 60 günlük süreye tabidir. Sınır dışı etme kararına karşı ise 7 günlük özel süre uygulanır. İki işlem arasında sıkı bağ olduğundan dilekçelerde birbirine atıf yapılması yararlıdır. Hangi işlem için hangi sürenin işlediği tebliğ belgelerinden ayrı ayrı kontrol edilmelidir.

14. İdari gözetime alındım; nereye başvurmalıyım?

İdari gözetim kararına karşı başvuru mercii sulh ceza hâkimliğidir (YUKK md. 57/6). Başvuru gözetimi durdurmaz; hâkim 5 gün içinde karar verir ve bu karar kesindir. Sınır dışı etme kararına karşı idare mahkemesinde açılan dava, gözetimi kendiliğinden sona erdirmez. Koşullar değişirse, örneğin evlilik veya sağlık sorunu ortaya çıkarsa yeniden başvuru yapılabilir. Avukat ücretini karşılayamayan kişiye talep üzerine avukat sağlanır.

15. İdari gözetim en fazla ne kadar sürebilir?

Geri gönderme merkezlerinde idari gözetim süresi kural olarak 6 ayı geçemez. Sınır dışı işlemi yabancının iş birliği yapmaması veya doğru bilgi ve belge vermemesi nedeniyle tamamlanamazsa bu süre en fazla 6 ay daha uzatılabilir. Valilik gözetimin devamının gerekli olup olmadığını her ay değerlendirir. Gözetime gerek kalmadığında karar derhal kaldırılabilir ve adreste ikamet, bildirim gibi yükümlülükler getirilebilir. Uzatma kararları da gerekçeli olarak tebliğ edilmelidir.

16. İdari gözetim yerine başka bir tedbir uygulanabilir mi?

Evet. YUKK md. 57/A, idari gözetime alternatif yükümlülükler öngörür. Bunlar arasında belirlenen adreste ikamet, bildirimde bulunma, teminat ve elektronik izleme gibi tedbirler bulunur. Ayrıntılar İdari Gözetime Alternatif Yükümlülüklere İlişkin Yönetmelik'te düzenlenmiştir. Ailesi, düzenli adresi ve işi olan yabancılar için bu tedbirlerin talep edilmesi gözetimin sona ermesine yardımcı olabilir.

17. Karar bana Türkçe tebliğ edildi ve anlamadım; süre yine işler mi?

Kanun, avukatı olmayan yabancının kararın sonucu, itiraz usulü ve süreleri hakkında bilgilendirilmesini öngörür. Uygulamada tebliğin tercüman eşliğinde yapılması ve tutanağa geçirilmesi beklenir. Tercüman olmadan ve haklar açıklanmadan yapılan tebliğin süreyi başlatmadığı ileri sürülebilir. Ancak tutanakta tercüman adı ve imzası varsa mahkeme sürenin işlemeye başladığını kabul edebilir. Bu nedenle en güvenli yol, tebliğin geçerliliğini tartışsanız bile 7 gün içinde dava açmaktır.

18. Türk vatandaşıyla evliyim; bu durum sınır dışı kararını etkiler mi?

Evlilik tek başına sınır dışı edilmeyi kesin olarak engellemez; ancak aile hayatına saygı hakkı bakımından önemli bir unsurdur. Mahkeme, ihlalin ağırlığı ile ailenin birlikte yaşama menfaati arasında denge kurulup kurulmadığını değerlendirebilir. Evliliğin gerçek ve sürekli olduğunu gösteren belgeler sunulmalıdır. Kamu düzeni veya güvenlik gerekçesi ağırsa evlilik daha az belirleyici olabilir. Aile ikamet izni başvurusu yapılmışsa bunun belgesi de dilekçeye eklenmelidir.

19. Türkiye'de doğmuş çocuğum var; sınır dışı edilebilir miyim?

Çocuğunuzun Türkiye'de bulunması, kararın hukuka uygunluğunun değerlendirilmesinde dikkate alınması gereken bir unsurdur. Çocuğun üstün yararı, okul durumu ve ebeveynle ilişkisi mahkemenin dengeleme incelemesinde önem taşır. Bununla birlikte çocuk sahibi olmak sınır dışı etmeye mutlak bir engel değildir. Çocuğun vatandaşlık durumu, ikamet izni ve bakım ilişkisi belgelerle ortaya konmalıdır. Bu konular dilekçede ayrıntılı olarak anlatılmalıdır.

20. Ciddi bir hastalığım var; ne sunmalıyım?

Md. 55/1-(b) ve (c), ciddi sağlık sorunu nedeniyle seyahati riskli olanları ve hayati tedavisi süren, gönderileceği ülkede tedavi imkânı olmayan kişileri korur. Bu korumadan yararlanmak için güncel hastane raporları, tedavi planı ve ilaç kayıtları sunulmalıdır. Mümkünse menşe ülkede aynı tedaviye erişimin olmadığını gösteren bilgiler de eklenmelidir. Raporların Türkçe olması veya yeminli tercümesinin bulunması gerekir. Bu belgelerin hem idareye hem mahkemeye sunulması faydalıdır.

21. Menşe ülkeme dönersem işkence görme riskim var; ne yapmalıyım?

Bu durum geri gönderme yasağı (non-refoulement) kapsamındadır ve YUKK md. 4 ile md. 55/1-(a)'da güvence altına alınmıştır. Riski kişisel ve somut olarak anlatmak, varsa tehdit mesajları, yargılama belgeleri ve tanık beyanlarını sunmak gerekir. Uluslararası koruma başvurusu yapma seçeneği de avukatla değerlendirilmelidir. İdare mahkemesi ret kararı verirse Anayasa Mahkemesi'nden tedbir istenebilir. AİHM'den İçtüzük kural 39 uyarınca geçici tedbir istenmesi de son çare olarak gündeme gelebilir.

22. Kamu düzeni veya güvenlik gerekçesiyle verilen kararlara karşı dava açılabilir mi?

Evet. Md. 54/1-(b), (d) veya (k) bentlerine dayanan kararlar da idare mahkemesinde dava konusu yapılabilir. 7196 sayılı Kanun'dan sonra bu kişiler için de dava sürerken sınır dışı etmeme kuralı geçerlidir. Bu davalarda idarenin kararı hangi somut bilgi ve belgelere dayandırdığı önemlidir. Gizlilik derecesi taşıyan belgelerin mahkemeye nasıl sunulacağı uygulamada tartışmalı olabilir. Dilekçede gerekçenin soyut kaldığı ve somut olgulara dayanmadığı özellikle vurgulanmalıdır.

23. Dava devam ederken ülkeyi kendi rızamla terk edebilir miyim?

Evet. Kanundaki koruma "yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla" düzenlenmiştir; yani yabancı isterse ülkeden ayrılabilir. Ancak ülkeyi terk etmenin davaya ve ileride Türkiye'ye girişe etkisi ayrıca değerlendirilmelidir. Giriş yasağı ve tahdit kodunun akıbeti de takip edilmelidir. Bu adımı atmadan önce avukatınıza danışmanız önerilir.

24. Ülkeyi terk etmem için süre verilir mi?

YUKK md. 56'ya göre sınır dışı etme kararında 15 günden az olmamak üzere 30 güne kadar süre verilebilir ve Çıkış İzin Belgesi düzenlenir. Kaçma riski olanlara, giriş-çıkış kurallarını ihlal edenlere, sahte belge kullananlara ve kamu düzeni tehdidi oluşturanlara bu süre verilmeyebilir. Çıkış izin belgesinden harç alınmaz. Bu terk süresi, dava açma süresiyle karıştırılmamalıdır. Dava açma süresi her durumda 7 gündür.

25. Sınır dışı edilirsem Türkiye'ye ne zaman tekrar gelebilirim?

Sınır dışı edilen yabancılar hakkında YUKK md. 9 uyarınca giriş yasağı kararı alınır. Giriş yasağının süresi kural olarak 5 yılı geçemez; ciddi kamu düzeni veya güvenlik tehdidi hâllerinde uzatılabilir. Giriş yasağının kaldırılması veya yasak sürerken belirli bir süre için girişe izin verilmesi için Göç İdaresi'ne başvurulabilir. Bu başvurunun reddine karşı idare mahkemesinde dava açılabilir. Güncel süreler 7196 sayılı Kanun değişiklikleri dikkate alınarak kontrol edilmelidir.

26. Giriş yasağı ve tahdit koduna karşı dava süresi de 7 gün müdür?

Hayır, 7 günlük süre yalnızca sınır dışı etme kararına özgüdür. Giriş yasağı ve tahdit kodu gibi işlemler için genellikle İYUK md. 7'deki 60 günlük genel dava süresi uygulanır. Bu süre işlemin öğrenilmesinden veya tebliğinden başlar. İdareye kaldırma başvurusu yapılmışsa İYUK md. 10 ve 11'in süreye etkisi ayrıca değerlendirilir. Her iki işlem birlikte tebliğ edilmişse en kısa süreye göre hareket etmek güvenlidir.

27. Davayı kendim açabilir miyim, avukat zorunlu mu?

Kanun davayı yabancının kendisinin, yasal temsilcisinin veya avukatının açabileceğini öngörür; avukatla dava açmak zorunlu değildir. Ancak sürenin kısalığı, dilekçenin Türkçe yazılması ve kanun yolunun kapalı olması nedeniyle hukuki destek büyük önem taşır. Geri gönderme merkezinde tutulan kişinin dilekçe vermesi de fiilî olarak zor olabilir. Masrafı karşılayamayanlar baro adli yardım bürosuna başvurabilir. Eskişehir ve çevresinde bu konuda destek almak isteyenler Eskişehir Avukat Beyhan CAYMAZ ile iletişime geçebilir.

28. Avukata vekâletnameyi geri gönderme merkezinden nasıl veririm?

YUKK md. 59, geri gönderme merkezinde tutulanlara noter ve avukatla görüşme imkânı tanır. Bu nedenle vekâletname, merkeze gelen noter aracılığıyla düzenlenebilir. Yabancının kimlik belgesi yoksa noterin hangi belgeyle kimlik tespiti yapacağı önceden konuşulmalıdır. Türkçe bilmeyen yabancı için noter işleminde tercüman bulunması gerekir. Süre çok kısa olduğundan noter randevusu ilk gün alınmalıdır.

29. Dava için ne kadar harç ödenir?

2026 yılı için idare mahkemesi başvurma harcı 732,00 TL ve maktu karar harcı 732,00 TL'dir. Yürütmeyi durdurma talep edilirse ayrıca harç alınır; posta gider avansı da yatırılır. Harçlar her yıl yeniden değerleme oranı ile güncellendiğinden dava açmadan önce kontrol edilmelidir. Masrafı karşılayamayanlar adli yardım talep edebilir. Avukatlık ücreti harçlardan ayrıdır ve sözleşmeyle belirlenir.

30. Dava kaybedilirse vekâlet ücreti öder miyim?

Dava reddedilirse, idare kendini avukat veya hukuk müşaviri ile temsil ettirmişse yabancı aleyhine Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'ne göre vekâlet ücreti hükmedilebilir. Dava kabul edilirse aynı şekilde idare, yabancı lehine vekâlet ücreti öder. 3 Kasım 2026 tarihinde yeni bir tarife yayımlanmıştır. Tutar, karar tarihinde yürürlükte olan tarifeye göre belirlenir. Yargılama giderleri de davayı kaybeden tarafa yükletilir.

31. Uluslararası koruma başvurusu yaparsam sınır dışı kararı ne olur?

Uluslararası koruma başvurusu sahipleri kural olarak başvuruları sonuçlanıncaya kadar sınır dışı edilmez. Ancak md. 54/2'ye göre terör veya suç örgütü bağlantısı ya da kamu düzeni tehdidi gerekçesiyle sürecin her aşamasında sınır dışı etme kararı alınabilir. Başvurunun yalnızca sınır dışı işlemini geciktirmek için yapıldığı değerlendirilirse hızlandırılmış işlem uygulanabilir. Başvurunun reddi hâlinde de ayrı dava süreleri işler. Bu seçenek gerçek bir koruma ihtiyacı varsa avukatla birlikte değerlendirilmelidir.

32. Geçici koruma altındaki Suriyeliler için de aynı kurallar mı geçerlidir?

Geçici koruma, YUKK md. 91 ve Geçici Koruma Yönetmeliği ile düzenlenen ayrı bir statüdür. Geçici koruma sahipleri hakkında da bazı hâllerde sınır dışı etme kararı alınabilmekte ve YUKK md. 53'teki dava yolu uygulanmaktadır. Geri gönderme yasağı bu kişiler için de geçerlidir. "Gönüllü geri dönüş" formu imzalatılması gibi uygulamalarda rızanın gerçekten özgür olup olmadığı tartışılabilir. Statüye özgü kurallar ayrıca kontrol edilmelidir.

33. Dava sürerken ikamet izni başvurusu yapabilir miyim?

Sınır dışı etme kararı yürürlükteyken yeni bir ikamet izni başvurusunun kabul edilmesi zor olabilir. Bununla birlikte evlilik veya çocuk gibi yeni bir durum ortaya çıkmışsa, aile ikamet izni başvurusunun yapılması ve bunun mahkemeye bildirilmesi düşünülebilir. İdare bu başvuruyu değerlendirmeyi davanın sonucuna bırakabilir. Başvurunun reddi ayrı bir dava konusu olabilir. Bu adımın stratejik etkisi avukatla birlikte değerlendirilmelidir.

34. Kararda hangi gerekçelerin bulunması gerekir?

YUKK md. 53/2'ye göre sınır dışı etme kararı gerekçesiyle birlikte tebliğ edilir. Kararda dayanılan md. 54 bendi, olaylar ve md. 55 engellerinin değerlendirilip değerlendirilmediği görülebilmelidir. "Kamu düzeni" gibi genel ifadelerle yetinilmesi, gerekçe eksikliği olarak dava konusu yapılabilir. Gerekçe tebliğ edilmemişse dava dilekçesinde bu durum özellikle belirtilmelidir. Mahkeme idareden işlem dosyasının tamamını isteyebilir.

35. Kaçırılan 7 günlük süreden sonra yapılabilecek bir şey var mı?

Süre kaçırılmışsa açılan dava büyük ihtimalle süre aşımı nedeniyle reddedilir. Tebliğin usulsüz olduğu, örneğin tercüman olmadan veya hiç yapılmadığı durumlarda sürenin başlamadığı savunulabilir. Koşullar değişmişse idareye yeni bir başvuru yapılabilir; örneğin md. 55 kapsamında yeni bir sağlık sorunu ortaya çıkmış olabilir. İdari gözetim devam ediyorsa sulh ceza hâkimliği yolu açıktır. Ciddi risk hâllerinde Anayasa Mahkemesi ve AİHM yolları avukatla değerlendirilmelidir.

Sonuç

Sınır dışı etme kararına karşı iptal davası, yabancılar hukukunun en kısa süreli ve en ağır sonuçlu davalarından biridir. Tebliğden itibaren 7 gün içinde idare mahkemesine başvurulmalı, dilekçe tüm iddia ve delilleri tek seferde içermelidir; çünkü mahkemenin kararı kesindir. Dava sürerken yabancının sınır dışı edilmemesi önemli bir güvencedir; ancak idari gözetim, giriş yasağı ve tahdit kodu gibi bağlı işlemler ayrı merci ve sürelere tabidir.

Aile bağları, sağlık durumu ve menşe ülkedeki riskler somut belgelerle ortaya konulduğunda mahkemenin değerlendirmesi daha sağlıklı olur. Ret hâlinde Anayasa Mahkemesi ve AİHM yolları kısa sürelerle açıktır. Sınır dışı etme kararı tebliğ edilen kişilerin ve ailelerinin vakit kaybetmeden, örneğin Eskişehir Avukat Beyhan CAYMAZ gibi bu alanda çalışan bir avukattan destek almaları haklarını korumak bakımından yararlı olabilir. Bu makale genel bilgilendirme amaçlıdır; her olay kendi belgeleri ve koşulları içinde değerlendirilmelidir.