Anlaşmalı Boşanma (TMK 166/3): Şartlar, Görevli Mahkeme, Süreler ve Yargıtay Uygulaması – 2026

Anlaşmalı boşanma, Türk Medenî Kanunu (TMK) m. 166/3 uyarınca evlilik en az bir yıl sürmüşse, eşlerin birlikte başvurması veya bir eşin açtığı davayı diğerinin kabul etmesi hâlinde, evlilik birliğinin temelinden sarsılmış sayıldığı ve kusur araştırması yapılmadan boşanmaya karar verilebilen boşanma türüdür. Boşanmaya karar verilebilmesi için hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumuna ilişkin protokolü uygun bulması gerekir. Görevli mahkeme aile mahkemesidir; yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya dava tarihinden önceki son altı ay birlikte oturulan yer mahkemesidir (TMK m. 168). Dava açmak için ayrı bir hak düşürücü süre öngörülmemiştir; ancak bir yılın dava tarihinde dolmuş olması aranır. Karar kesinleşinceye kadar eşlerden biri anlaşmadan dönebilir; istinaf ve temyiz süreleri tebliğden itibaren ikişer haftadır.

İspat yönünden kusurun kanıtlanması gerekmez; nüfus kayıt örneği, kimlik, imzalı protokol ve duruşmadaki beyanlar belirleyicidir. Çekişmeli boşanmadan (TMK m. 166/1-2), özel boşanma sebeplerinden (TMK m. 161-165), ayrılıktan ve evliliğin iptalinden farkı, kusurun değil tarafların ortak iradesinin esas alınmasıdır. Arabuluculuk, boşanma davalarında dava şartı olarak öngörülmemiştir. Protokolün eksik veya çocuk yararına aykırı hazırlanması durumunda hâkim değişiklik önerebilir; taraflardan biri kabul etmezse anlaşmalı boşanma kurulamaz. Süreci doğru yönetmek ve hak kaybı yaşamamak için Eskişehir Avukat Beyhan CAYMAZ ile protokol aşamasında görüşmek faydalı olabilir.

1. Kanun yapısı ve tarihçe

Anlaşmalı boşanma, 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu ile 1 Ocak 2002'den itibaren uygulanan bir kurumdur; önceki Medenî Kanun döneminde bu şekilde düzenlenmiş bir anlaşmalı boşanma yolu bulunmuyordu. TMK m. 166, boşanmanın genel sebebi olan evlilik birliğinin temelinden sarsılmasını düzenler ve üç ayrı yol sunar: m. 166/1-2 uyarınca ortak hayatı sürdürmenin beklenemeyecek derecede sarsılması (çekişmeli), m. 166/3 uyarınca anlaşmalı boşanma ve m. 166/4 uyarınca reddedilmiş boşanma davasının ardından ortak hayatın yeniden kurulamaması.

TMK m. 166/4'teki süre, Anayasa Mahkemesinin 22/2/2024 tarihli ve E.2023/116, K.2024/56 sayılı kararıyla üç yılı içeren fıkra bakımından iptal edilmiş; sonrasında 7532 sayılı Kanun'un 13. maddesi ile fıkra yeniden düzenlenmiştir. Anayasa Mahkemesi, 12/2/2026 tarihli ve E.2025/203, K.2026/39 sayılı kararıyla (Resmî Gazete: 17/4/2026, sayı 33227) bu fıkrada yer alan "bir yıl" ibaresinin Anayasa'ya aykırı olmadığına oy çokluğuyla karar vermiştir. Bu karar anlaşmalı boşanmanın dayanağı olan m. 166/3'ü değil, m. 166/4'ü ilgilendirir; yine de iki fıkra arasındaki farkı anlamak için önemlidir.

Anlaşmalı boşanmanın uygulamada bağlı olduğu başlıca hükümler aşağıdaki tabloda özetlenmiştir.

Bu bölümdeki madde numaraları ve 166/3'ün kapsamı ikincil kaynaklarla karşılaştırılmış olup resmî metne mevzuat.gov.tr üzerinden erişilememiştir; yayımdan önce güncel metinle teyit edilmelidir.

2. Dava şartları ve unsurlar

Anlaşmalı boşanmanın kurulabilmesi için birbirini tamamlayan beş şart bir arada aranmalıdır. Şartlardan biri eksik kalırsa dava anlaşmalı boşanma olarak sonuçlanmaz; taraflar ve hâkim isterse dosya çekişmeli boşanma olarak yürütülebilir.

Hâkim, protokolü uygun bulmazsa değişiklik önerebilir; taraflar değişikliği kabul ederse boşanmaya hükmedilir. Taraflardan biri önerilen değişikliği kabul etmezse anlaşmalı boşanma koşulları oluşmamış olur. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 2017/1941 E., 2019/475 K. sayılı, 18/4/2019 tarihli kararının çoğunluk gerekçesinde hâkimin denetim yetkisi bulunduğu ve önerilen değişikliği tarafların kabul etmesinin gerektiği vurgulanmıştır.

Vekil aracılığıyla yapılan işlem, tarafların bizzat dinlenmesi şartının yerine geçmez. Kısıtlı veya kısıtlanması gereken bir eş söz konusuysa ehliyet ve kanuni temsil konusu ayrıca değerlendirilir.

3. Protokol, talep sonuçları ve örnek hesap

Anlaşmalı boşanma davasında hüküm fıkrasında genellikle şunlar yer alır: boşanmaya karar verilmesi, protokolün onaylanması, çocukların velayeti ve kişisel ilişkinin düzenlenmesi, iştirak nafakası, varsa tazminat ve yoksulluk nafakası düzenlemeleri ile yargılama giderlerinin paylaşımı. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 2011/12516 E., 2012/8284 K. sayılı, 04/4/2012 tarihli kararında, protokoldeki taşınmaz devri ve eşya maddelerinin hükme alınmaması ve protokolün tasdikine ilişkin hüküm kurulmaması bozma sebebi sayılmıştır. Bu nedenle protokolde yazılan her düzenlemenin hükme yansıması önemlidir.

Protokolde mali sonuçların yanı sıra şunların da açık yazılması uyuşmazlık riskini azaltır: nafaka tutarı ve artış şekli, ödeme günü ve hesabı, çocuğun eğitim ve sağlık giderleri, kişisel ilişki gün ve saatleri, bayram ve tatil düzenlemesi, aile konutunun kullanımı, taşınmaz ve araç devirleri.

Örnek hesap (varsayımsal)

Aşağıdaki örnek yalnızca hesap mantığını göstermek için uydurulmuş rakamlara dayanır; bir tavsiye veya öneri değildir. Her dosyada gelir, çocukların ihtiyacı ve yaşı ile tarafların yaşam düzeyi ayrıca değerlendirilir.

Varsayım: Babanın aylık net geliri 60.000 TL, iki çocuk var. Protokolde çocuk başına 9.000 TL iştirak nafakası (toplam 18.000 TL) kararlaştırılmış ve her yıl ilk ayının sonunda nafakanın %30 oranında artırılacağı yazılmıştır.

Tabloda görüldüğü gibi sabit oranlı artış maddesi, gelir sabit kaldığında nafaka yükünü hızla artırabilir. Bu nedenle artış oranını enflasyon göstergesine veya gelir artışına bağlamak ve gerekirse üst sınır koymak her iki tarafın öngörülebilirliği için yararlı olabilir. Nafaka ve geçim koşulları sonradan değişirse TMK m. 176 ve m. 183 uyarınca artırma, azaltma veya kaldırma talepleri ayrı dava konusu olabilir.

4. Benzer dava ve kurumlarla ayırım

Anlaşmalı boşanma, benzer görülen diğer aile hukuku kurumlarından temel olarak kusurun araştırılmaması ve ortak irade ile ayrılır.

Ayrı bir ayırım da "protokol" ile "anlaşmalı boşanma" arasındadır: sadece eşlerin kendi aralarında imzaladığı bir protokol, hâkimin onayı olmadan geçerli olmaz. Onaylanan protokol hükmü, boşanma kararının fıkrasına yansıtıldığı ölçüde mahkeme kararının bir parçası olur.

Mal rejimi tasfiyesi (katılma alacağı gibi), boşanma davasının eki olmayıp ayrı bir dava konusudur. Yargıtay'a ilişkin basına yansıyan bir kararda, protokolde yalnızca evde oturma ve eşyaların kime ait olacağının yazılmasının mal rejiminin tamamen tasfiye edildiği anlamına gelmeyeceği belirtildiği haberleştirilmiştir; karar künyesi doğrulanamamıştır.

5. Süreler

Anlaşmalı boşanma için kanunda ayrıca bir dava açma süresi (hak düşürücü süre) veya zamanaşımı öngörülmemiştir; boşanma davası evlilik sürdüğü ve bir yıl şartı gerçekleştiği sürece açılabilir. Kanun yoluna başvuru süreleri ise kesin sürelerdir ve kaçırılması hâlinde hak kaybına yol açar.

Bir yıllık evlilik süresi, resmî nikâhın yapıldığı günden itibaren hesaplanır. Örneğin 15 Mart 2025'te evlenen eşler için bir yıl 15 Mart 2026'da dolar; bu tarihten önce anlaşmalı boşanma davası açılması hâlinde dava bu şart yönünden reddedilebilir veya çekişmeli boşanma olarak görülebilir.

Tebliğ tarihi, e-tebligat veya PTT aracılığıyla yapılan işlemlerde farklı günlere denk gelebileceğinden süre hesabı yapılırken tebliğ belgesine dikkat edilmelidir. Süreleri kaçırmamak için kararla ilgili en kısa sürede bir avukata başvurulması önerilir.

6. Görevli ve yetkili mahkeme, dilekçe, deliller ve ön şartlar

Görevli mahkeme: Anlaşmalı boşanma davalarında görevli mahkeme aile mahkemesidir (4787 sayılı Aile Mahkemeleri Kanunu m. 4). Aile mahkemesi kurulmamış yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Eskişehir'de aile mahkemeleri faaliyet göstermektedir; hangi aile mahkemesinin bakacağı UYAP üzerinden belirlenir.

Yetkili mahkeme: TMK m. 168 uyarınca boşanma davası eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesinde veya dava açılmadan önce eşlerin son altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesinde açılır. Bu kural bir seçenek tanır; eşler farklı şehirlerde yaşıyorsa ikisinden birinin yerleşim yeri mahkemesi seçilebilir.

Dilekçe: Eşler ortak dilekçe verebilir veya bir eş tek dilekçeyle dava açar ve diğer eş cevap dilekçesinde ya da duruşmada kabul beyanında bulunur. Dilekçede tarafların kimlik ve adres bilgileri, evlilik tarihi, ortak çocuklar, boşanma talebi ve protokolün onaylanma talebi yer almalıdır. Dilekçe ekinde nüfus kayıt örneği, imzalı protokol, vekâletname ve harcın ödendiğine dair belge bulunur.

Deliller ve ispat yükü: Anlaşmalı boşanmada kusur araştırılmadığı için tanık dinlenmesi veya ayrıntılı kusur ispatı gerekmez. Esas delil, tarafların duruşmadaki beyanları ve protokoldür. Hâkim çocuk yararını re'sen gözetir; gerekirse uzman görüşü veya çocuğun dinlenmesi gibi yöntemlere başvurabilir.

Ön şartlar: Boşanma davalarında arabuluculuk dava şartı değildir; 6325 sayılı Kanun uyarınca irade serbestisi bulunmayan konularda arabuluculuk uygulanmaz (resmî metin bu ortamdan okunamamış olup teyit edilmelidir). Dava süresince TMK m. 169 uyarınca tedbir nafakası gibi geçici önlemler talep edilebilir.

7. Harç, yargılama gideri ve vekâlet ücreti

Boşanma davası, konusu para ile ölçülemeyen bir dava olduğu için maktu harça tabidir. Boşanma davası içinde ileri sürülen nafaka ve tazminat talepleri ayrıca nispi harç gerektirmez. Mal paylaşımı ayrı bir dava olduğundan, protokolde düzenlenmemişse ayrı dava açılırsa nispi harçla karşılaşılır.

Aşağıdaki tutarlar ikincil kaynaklardan alınmış olup resmî tarife ile karşılaştırılmalıdır; harçlar her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenir.

Vekâlet ücreti, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'ne göre belirlenir; anlaşmalı boşanmada tarafların kendi avukatlarına ödediği sözleşme ücreti ile mahkemece hükmedilen vekâlet ücreti farklıdır. Protokolde yargılama giderleri ve vekâlet ücretlerinin her tarafın kendi üzerinde bırakılması sık görülen bir düzenlemedir. Güncel tarife tutarları için yayımlanmış tarifeye bakılmalıdır.

8. Karar, kanun yolu, kesinleşme, tescil ve icra

Karar: Duruşma sonunda hâkim boşanmaya ve onayladığı protokolün hükümlerine karar verir. Protokolde yazan velayet, kişisel ilişki, nafaka, tazminat, taşınmaz ve eşya düzenlemeleri hükmün içinde ayrı ayrı yer almalıdır; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, protokole yalnızca atıf yapılmasıyla yetinilmemesi gerektiği yönünde kararlar vermiştir.

Kanun yolu ve kesinleşme: Boşanma kararına karşı bölge adliye mahkemesine istinaf, ardından Yargıtay'a temyiz yolu açıktır; süreler tebliğden itibaren ikişer haftadır. Eşler kanun yolu haklarından feragat ederse karar kesinleşir; feragat yoksa süre dolması beklenir. Kesinleşme tarihinden önce eşlerden biri kanun yoluna başvurursa Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 2021/8338 E., 2021/7386 K. sayılı, 19/10/2021 tarihli kararında olduğu gibi, bu başvuru anlaşmadan dönme olarak değerlendirilebilir ve dava çekişmeli boşanma olarak sürdürülebilir.

Tescil: Kesinleşen boşanma kararı nüfus müdürlüğüne bildirilir ve nüfus kaydına işlenir. Taşınmaz devri protokolle kararlaştırılmışsa, tapu müdürlüğünde işlem için kesinleşmiş karar ve protokolün hükme alınmış olması gerekir; araç devri noter veya trafik işlemlerinde ayrı belge ister.

İcra: Nafaka ve iştirak nafakası ilâmı icra takibine konu olabilir; nafaka borçlusu hakkında İcra ve İflas Kanunu m. 344 uyarınca tazyik hapsi yoluna gidilebilir. Velayet ve kişisel ilişki düzenlemelerine uyulmaması hâlinde çocuk teslimi ve kişisel ilişki için aile mahkemesi veya icra hukuk mahkemesi yoluyla yaptırım uygulanır.

9. İlk adımlar

Dava açmak isteyen eş için

• Evlilik tarihinin üzerinden en az bir yıl geçtiğini nüfus kayıt örneğiyle kontrol edin.

• Diğer eşle protokol maddelerini (velayet, kişisel ilişki, nafaka, tazminat, taşınmaz ve eşya) yazılı olarak görüşün ve çocuk yararını ön planda tutun.

• Gelir, giderler ve mal varlığı bilgilerini belgeleyin; nafaka teklifi bu verilere dayanmalıdır.

• Yetkili mahkemeyi belirleyin ve dilekçeyi UYAP üzerinden ya da mahkeme yazı işleri aracılığıyla hazırlayın; protokolü imzalamadan önce hukuki görüş alın. Eskişehir Avukat Beyhan CAYMAZ gibi aile hukuku alanında çalışan bir avukattan destek almak protokolün hâkim denetiminden geçme ihtimalini artırabilir.

• Duruşmaya kimlik belgenizle bizzat katılmaya hazırlıklı gelin; vekil başvurusu dinlenme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Davayı kabul edecek (karşı taraf) eş için

• Tebligatı aldıktan sonra dilekçeyi ve protokolü dikkatlice okuyun; kabul beyanı vermeden önce nafaka, velayet ve mal varlığı maddelerini tek tek değerlendirin.

• Protokolde yer almayan haklarınız (mal rejimi, ziynet, çeyiz) için ayrı dava hakkınızın saklı kalması gerekiyorsa bunu açıkça yazdırın.

• Kabulden sonra protokolde değişiklik isterseniz bunu duruşmadan önce bildirin; hâkim değişiklik önerirse kabul edip etmeyeceğinizi önceden düşünün.

• Karar kesinleşinceye kadar anlaşmadan dönme hakkınızın bulunduğunu, ancak bunun davayı çekişmeli boşanmaya çevirebileceğini unutmayın.

• Yurt dışında bulunuyorsanız duruşmaya nasıl katılacağınızı (konsoloslukta dinlenme, istinabe veya geçici dönüş) mahkemeyle önceden netleştirin.

10. Yargıtay'ın yerleşik yaklaşımı

Aile hukukundan doğan boşanma ve nafaka davalarının Yargıtay'daki incelemesi, Yargıtay Büyük Genel Kurulunun 29/06/2026 tarihli ve 1 sayılı iş bölümü kararına göre 2. Hukuk Dairesinin ihtisas alanındadır (evlilik hukuku, bağımsız nafaka davaları ve mal rejimi uyuşmazlıkları); velayet gibi alt konuların kapsamı için tam iş bölümü metnine bakılmalıdır. Aşağıdaki tablo, karar metni okunabilen üç kararı ve basına yansıyan bir iddiayı özetler.

Hukuk Genel Kurulu kararında çoğunluk ve karşı oy görüşleri bulunduğundan, dönme konusunda tek bir görüşün yerleşik olduğunu söylemek yerine ilgili çoğunluk görüşünün uygulamayı yönlendirdiği belirtilebilir. 2025-2026 yıllarında Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin benzer yaklaşımları sürdürdüğü yönündeki iddialar, karar metinleri doğrulanamadığından burada ayrıntı verilmemiştir.

11. Konuya özgü ek konular

Yabancılık unsuru ve yurt dışında yaşayan eşler

Eşlerden biri yabancı uyruklu ise veya yurt dışında yaşıyorsa, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) devreye girer. Boşanmanın sebepleri ve sonuçlarına uygulanacak hukuk önce eşlerin ortak millî hukukuna göre belirlenir; ortak millî hukuk yoksa ortak mutad mesken, o da yoksa Türk hukuku uygulanır (madde ve sıralama güncel metinden teyit edilmelidir). Türk mahkemelerinin yetkisi de ayrıca incelenir. Yurt dışında bulunan eşin hâkim huzurunda bizzat dinlenmesi gerektiği için konsoloslukta dinleme, istinabe veya duruşma için Türkiye'ye gelme seçenekleri planlanmalıdır.

Uzaktan dinleme

TMK m. 166/3, hâkimin tarafları bizzat dinlemesini aradığından, SEGBİS veya benzeri sistemlerle yapılacak dinlemenin yeterli sayılıp sayılmayacağı uygulamada tartışmalıdır. Basına yansıyan bir haberde, görüntülü telefon aramasıyla alınan beyanın usule aykırı bulunduğu ileri sürülmüştür; ancak karar metni doğrulanamamıştır. Bu nedenle uzaktan dinleme talep edilecekse mahkemeden önceden izin alınması ve gerekirse duruşmanın bizzat katılımı için ertelenmesi daha güvenli bir yoldur.

Protokolün kesinleşmeden önce ve sonra değiştirilmesi

Karar kesinleşinceye kadar eşlerden biri anlaşmadan dönebilir; bu durumda dava çekişmeli boşanma olarak devam eder. Kesinleşmeden sonra ise velayet, kişisel ilişki ve nafaka gibi konularda koşullar değişirse TMK m. 176 ve m. 183 uyarınca yeni bir dava açılabilir; protokolün kendi başına değiştirilmesi mahkeme kararını ortadan kaldırmaz.

Mal rejimi ve ziynet alacakları

Mal rejiminin tasfiyesi, ziynet ve çeyiz alacakları anlaşmalı boşanma protokolünde zorunlu olarak yer almaz. Protokolde açık bir hak saklılığı veya kararsızlık varsa bu taleplerin ayrı dava konusu olması mümkündür. Konuya ilişkin ayrıntılar için sitedeki boşanmada mal paylaşımı ve mal rejimi rehberine başvurulabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Anlaşmalı boşanma için evlilik en az ne kadar sürmeli?

TMK m. 166/3, evliliğin en az bir yıl sürmüş olmasını arar. Süre, resmî evlilik (nikâh) tarihinden başlar ve nüfus kayıt örneğinde görünen evlenme tarihine göre hesaplanır. Bir yılın dava açıldığı tarihte dolmuş olması gerektiği kabul edilmektedir. Bir gün eksik olsa bile mahkeme anlaşmalı boşanmaya karar veremeyebilir. Sınır durumlarda tarihler dava açılmadan önce bir avukata kontrol ettirilmelidir.

2. Dini nikâh veya fiili birliktelik bir yıllık süreye sayılır mı?

Hayır. Hukuken geçerli evlilik, evlenme memuru huzurunda yapılan resmî nikâhla kurulur; dini nikâh tek başına evlilik doğurmaz. Bu nedenle nikâh öncesi birlikte yaşanan süre bir yıllık şartın hesabında dikkate alınmaz. Eşler daha önce ayrılıp aynı kişiyle yeniden evlendiyse, yeni evlilik tarihi esas alınacaktır. Bu konuda mahkemenin yaklaşımı dosyaya göre değerlendirilir.

3. Dava açıldığında bir yıl dolmamışsa ne olur?

Mahkeme evlilik süresini kendiliğinden inceler. Bir yıl dolmamışsa anlaşmalı boşanmaya karar verilemez; taraflar çekişmeli boşanma sebeplerine dayanmak zorunda kalabilir. Dava bu şart yönünden reddedilirse yeniden harç ve masraf doğar. Bu yüzden süre dolmadan dava açılmaması pratik açıdan daha güvenlidir. Bir yıl dolduktan sonra aynı taraflar yeniden başvurabilir.

4. Bir eş dava açıp diğeri davayı kabul edebilir mi?

Evet; TMK m. 166/3, eşlerin birlikte başvurmasının yanı sıra bir eşin diğerinin davasını kabul etmesini de anlaşmalı boşanma yolu olarak kabul eder. Kabul, cevap dilekçesinde veya duruşmada açıkça yapılmalıdır. Cevap vermemek veya sessiz kalmak kabul sayılmaz. Hâkim duruşmada kabulün serbest iradeyle yapılıp yapılmadığını ayrıca sorar. Kabul eden eş, karar kesinleşinceye kadar anlaşmadan dönme hakkını saklı tutar.

5. Eşler farklı şehirlerde yaşıyorsa hangi mahkeme yetkilidir?

TMK m. 168'e göre boşanma davası, eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesinde veya dava açılmadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesinde açılır. Eşler farklı şehirlerde yaşıyorsa bu iki yerleşim yerinden birindeki aile mahkemesi seçilebilir. Eskişehir'de yerleşik bir eş varsa dava Eskişehir aile mahkemesinde de açılabilir. Yanlış mahkemede açılan dava yetkisizlik kararıyla sonuçlanabilir ve zaman kaybına yol açar. Duruşmaya katılım kolaylığı için eşlerin uzlaşıyla mahkeme seçilmesi uygulamada tercih edilir.

6. Eşlerden biri yurt dışındaysa duruşmaya nasıl katılır?

Hâkimin tarafları bizzat dinleme zorunluluğu yurt dışındaki eş için de geçerlidir. Seçenekler arasında Türkiye'ye gelip duruşmaya katılmak, konsolosluk aracılığıyla istinabe yoluyla dinlenmek ve mahkemenin uygun gördüğü teknik imkânlarla beyan vermek sayılabilir. Vekâletname, dinlenme zorunluluğunun yerine geçmez. Uzaktan alınan beyanın yeterliliği mahkemeye göre değişebileceğinden talep önceden dilekçeyle bildirilmelidir. Sürecin güvenli ilerlemesi için duruşma tarihinin yurt dışındaki eşin gelebileceği bir güne planlanması istenebilir.

7. Avukatla duruşmaya girilebilir mi, eşlerin gelmesi şart mı?

Taraflar avukatla temsil edilebilir; ancak eşlerin bizzat dinlenmesi koşuldur. Vekâletname avukata beyan verme yetkisi tanısa bile hâkim protokolü iki eşe ayrı ayrı sorarak teyit etmek ister. Eşlerden biri gelmezse duruşma ertelenir ve anlaşmalı boşanma kurulamayabilir. Mazeretsiz gelmemeler dava dosyasının uzamasına neden olur. Bu yüzden duruşma tarihi öncesinde iki eşin de gelebileceği teyit edilmelidir.

8. Anlaşmalı boşanma ne kadar sürer, tek celsede biter mi?

Kanunda anlaşmalı boşanma için "tek duruşma" zorunluluğu veya ayrı bir usul öngörülmemiştir; ancak protokolü eksiksiz hazırlanmış ve tarafların ikisi de duruşmaya hazır bir dosya uygulamada çoğu zaman ilk duruşmada sonuçlanır. Dava açılışından duruşma gününe kadar geçen süre mahkemenin iş yüküne göre hafta veya aylarla ölçülebilir; resmî bir istatistik bulunamamıştır. Tebligat sorunları, eksik protokol veya eşlerden birinin gelmemesi süreyi uzatır. Kararın kesinleşmesi ayrıca istinaf süresine veya feragate bağlıdır.

9. Protokol olmadan anlaşmalı boşanma davası açılabilir mi?

Yazılı bir protokol kanunda biçim şartı olarak yazılmasa da, hâkimin mali sonuçlar ve çocuklar hakkında tarafların anlaşmasını uygun bulması gerektiği için uygulamada fiilen zorunludur. Duruşmada sözlü beyanlar tutanağa geçirilebilir; fakat bu yöntem sonradan uyuşmazlık riskini artırır. Taraflar başlıca konularda anlaşamazsa dava çekişmeli boşanma olarak yürütülmelidir. Bu nedenle yazılı ve imzalı protokol dilekçeye eklenmelidir.

10. Protokolde hangi konular mutlaka yer almalı?

Ortak çocuk varsa velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakası açıkça düzenlenmelidir. Eşler arasında tazminat ve yoksulluk nafakası talebi olup olmadığı, varsa tutarı yazılmalıdır. Aile konutu, taşınmaz, araç ve eşya ile yargılama giderleri de protokolde karşılığını bulmalıdır. Mal rejimi, ziynet ve çeyiz konuları zorunlu değildir; ancak "saklıdır" veya "tasfiye edilmiştir" gibi açık bir ifade uyuşmazlığı önler. Belirsiz ifadeler sonradan icra veya yorum sorunları doğurabilir.

11. Hâkim protokolü uygun bulmazsa ne olur?

Hâkim protokolü re'sen denetler ve uygun bulmadığı maddeler için değişiklik önerebilir. Taraflar önerilen değişikliği kabul ederse boşanmaya hükmedilir. Taraflardan biri kabul etmezse anlaşmalı boşanma kurulamaz ve dava çekişmeli boşanma olarak devam edebilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2011/12516 E., 2012/8284 K. sayılı kararda, protokoldeki düzenlemeden farklı hükmün kurulması için tarafların kabulünün sorulması gerektiğini kabul etmiştir. En sık değişiklik sebebi çocuk yararına aykırı görülen kişisel ilişki veya nafaka düzenlemeleridir.

12. Yoksulluk nafakasından feragat protokole yazılırsa sonradan nafaka istenebilir mi?

Protokolde yoksulluk nafakasından feragat edilmesi, hâkimin onayı ile boşanma kararının bir parçası olur. Feragat geçerli kabul edilirse sonradan aynı gerekçeyle nafaka talep etmek zorlaşabilir. Ancak feragatin hangi koşullarda ve hangi anlamda yapıldığı dosyaya göre değerlendirilir. TMK m. 175 uyarınca yoksulluğa düşecek eşin koşulları ve feragatin kapsamı mahkemece incelenir. Bu nedenle feragat metni açık yazılmalı ve iki eş tarafından anlaşılarak imzalanmalıdır.

13. Protokoldeki velayet düzenlemesi hâkimi bağlar mı?

Hayır. Protokolde velayetin anne veya babaya bırakılması yazılabilir; ancak hâkim bu düzenlemeyi çocuk yararına uygun bulup bulmadığını re'sen inceler (TMK m. 182). Çocuğun yaşı, bakımını kimin üstlendiği ve yaşam koşulları değerlendirmede önem taşır. Hâkim gerekli gördüğünde sosyal inceleme veya uzman görüşü isteyebilir. Uygun bulmazsa değişiklik önerir; taraflar kabul etmezse anlaşmalı boşanma kurulamaz.

14. Çocuk duruşmada dinlenir mi?

Anlaşmalı boşanmada çocuğun dinlenmesi her dosyada zorunlu değildir. Ancak hâkim çocuk yararını belirlemek için yaşı ve gelişimi uygunsa çocuğu dinleyebilir veya uzman aracılığıyla görüşünü alır. Çocuğun dinlenmesi hem velayet hem kişisel ilişki düzenlemesini etkileyebilir. Bu görüş bağlayıcı değildir, yalnızca değerlendirmeye katılır. Hangi yaştan itibaren dinleneceği dosyaya ve mahkemeye göre değişebilir.

15. İştirak nafakası nasıl belirlenir ve artırılır?

İştirak nafakası, velayeti kendisine bırakılmayan eşin çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılmasıdır (TMK m. 182/2, m. 327). Tutar belirlenirken çocuğun ihtiyaçları, ebeveynlerin gelir ve ödeme gücü ile yaşam koşulları dikkate alınır. Protokolde yer alan artış oranı (örneğin yıllık belirli bir yüzde) hâkimin onayıyla geçerli olur. Sabit oranlı artış, gelir sabit kalırken nafaka yükünü hızla artırabilir; bu yüzden artışın enflasyon veya gelir artışıyla ilişkilendirilmesi tartışılabilir. Koşullar değişirse artırma veya azaltma ayrı dava konusu olabilir.

16. Mal paylaşımı protokolde yer almazsa ne olur?

Mal rejimi tasfiyesi boşanma davasının eki sayılmadığından boşanma kararıyla birlikte zorunlu olarak karara bağlanmaz. Protokolde bu konuda hiçbir düzenleme yoksa katılma alacağı veya değer artış payı alacağı ayrı bir dava ile istenebilir. Protokolde "mal rejimi tasfiye edilmiştir" gibi genel bir ifade varsa, bunun kapsamı sonradan uyuşmazlık konusu olabilir. Basına yansıyan bir Yargıtay kararında yalnızca evde oturma ve eşyaların kime ait olacağı yazılmış olmasının mal rejiminin tamamen tasfiye edildiği anlamına gelmeyeceği belirtilmiştir; karar künyesi doğrulanamamıştır. Zamanaşımı süreleri ayrıca incelenmelidir.

17. Ziynet ve çeyiz alacakları anlaşmalı boşanmada nasıl ele alınır?

Protokolde ziynetlerin iade edildiği veya ziynet taleplerinden vazgeçildiği yazılıysa sonradan aynı talep ile dava açmak zordur. Bu konuda hiçbir düzenleme yoksa ziynet ve çeyiz alacağı ayrı dava konusu olabilir. Davada takının kimin tarafından alındığı, nikâh veya düğün fotoğrafları, tanık beyanları ve kayıtlar delil sayılabilir. Bu nedenle protokolde ziynetlerin durumu açıkça yazılmalıdır. Yazılmadığında tarafların ileride aynı konuda başka bir uyuşmazlık yaşaması ihtimali yüksektir.

18. Taşınmaz devri protokolle yapılabilir mi?

Protokolde bir eşin taşınmazını diğerine devredeceği yazılabilir ve hâkim bu maddeyi hükmün içine alırsa devir tapu müdürlüğünde karar üzerinden yapılabilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2011/12516 E., 2012/8284 K. sayılı kararda, protokoldeki taşınmaz devri maddesinin hükme alınmamasını bozma sebebi saymıştır. Devrin tapuda gerçekleşmesi için kesinleşmiş karar ve ilgili harcın ödenmesi aranır. Harç ve vergi durumu tapu müdürlüğünden ayrıca sorulmalıdır. Devir gerçekleşmeden önce taşınmaz üzerinde ipotek veya haciz bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir.

19. Maddi ve manevi tazminat anlaşmalı boşanmada nasıl düzenlenir?

TMK m. 174 uyarınca boşanmaya sebep olan olaylar nedeniyle maddi ve manevi tazminat talep edilebilir; anlaşmalı boşanmada kusur araştırılmadığından tazminat ancak protokolle kararlaştırılabilir. Taraflar tazminat talep etmeyeceklerini veya belirli bir tutar ödeneceğini yazabilir. Tutar olarak yüksek veya düşük bir rakam yazılması hâkimin inceleme alanına girer. Tazminattan feragat edildiğinde sonradan aynı gerekçeyle dava açmak zor olabilir. Tazminat talepleri için zamanaşımı süresi (TMK m. 178 ve ilgili hükümler) ayrıca incelenmeli ve güncel metinden teyit edilmelidir.

20. Karar kesinleşmeden anlaşmadan dönülebilir mi?

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 2017/1941 E., 2019/475 K. sayılı, 18/4/2019 tarihli kararının çoğunluk gerekçesinde, hükmün kesinleşmesine kadar kabul beyanından dönmenin mümkün olduğu vurgulanmıştır. Bu karar oy çokluğuyla verilmiş olup karşı oy görüşleri de bulunmaktadır. Dönmek isteyen eş bunu duruşmada açıkça bildirmeli veya istinaf süresi içinde kanun yoluna başvurarak ifade etmelidir. Dönme hâlinde dava çekişmeli boşanma olarak sürebilir. Bu süreçte diğer eş de kendi kusur iddialarını ileri sürme hakkını kullanabilir.

21. Anlaşmadan dönülürse dava nasıl devam eder?

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2021/8338 E., 2021/7386 K. sayılı, 19/10/2021 tarihli kararda, hükmü temyiz eden eşin bu işlemini anlaşmalı boşanma iradesinden dönme olarak değerlendirmiş ve davanın TMK m. 166/1-2 uyarınca çekişmeli boşanma olarak sürdürülmesi gerektiğini kabul etmiştir. Bu durumda mahkeme tarafların kusurlarını araştırır, delilleri toplar ve geçmişte imzalanan protokolün hükümlerini yeniden değerlendirir. Yargılama süresi uzayabilir ve masraflar artar. Dönmeyi düşünen eşin bu sonuçları önceden bilmesi gerekir.

22. Anlaşmalı boşanma kararına karşı istinaf yoluna gidilebilir mi?

Taraflar boşanma kararını istinaf edebilir; süre kararın tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m. 345). Anlaşmalı boşanma kararının istinaf edilmesi, anlaşmadan dönme olarak değerlendirilebilir. Taraflar kanun yolu haklarından feragat ederse karar kesinleşir ve geri alınamaz. Feragat metnini imzalamadan önce sonuçları net anlamak gerekir. Mali sonuçların sonradan değiştirilmesi için ayrı dava gerekir.

23. Karar ne zaman kesinleşir ve nüfus kaydına ne zaman işlenir?

Taraflar kanun yolu haklarından feragat etmişse karar bu beyanlarla birlikte kesinleşebilir; feragat yoksa kesinleşme tebliğ ve kanun yolu sürelerinin dolmasıyla gerçekleşir. Mahkeme kesinleşme şerhi düşer ve boşanma bilgisini nüfus müdürlüğüne bildirir. Boşanma nüfus kayıtlarına kesinleşmeden sonra işlenir ve bu tarihten itibaren eşler medeni durumlarını "boşanmış" olarak belgeleyebilir. İşlemin tamamlanıp tamamlanmadığı e-Devlet üzerinden nüfus kaydı sorgulanarak kontrol edilebilir. Nüfus bildirim süresi için güncel mevzuat teyit edilmelidir.

24. Boşanma sonrası soyadı nasıl belirlenir?

TMK m. 173 uyarınca boşanan kadın, kural olarak evlenmeden önceki soyadını alır. Evlilik soyadını kullanmaya devam etmek isteyen kadının mahkemeden izin istemesi, bu konudaki ölçütler, Anayasa Mahkemesi kararları ve güncel mevzuat çerçevesinde değerlendirilir; bu kısım güncel metinden teyit edilmelidir. Protokolde soyadı konusunda yazılı bir uzlaşma, hâkimin kararla verebileceği izne zemin hazırlayabilir. Çocuğun soyadı boşanmayla değişmez.

25. Anlaşmalı boşanmanın maliyeti ne kadardır?

Mahkemeye ödenen kalemler başvurma harcı, maktu karar ve ilam harcı, gider avansı ile vekâletname harcı ve vekâlet pulu gibi küçük kalemlerden oluşur. Bu bölümde ikincil kaynaklara dayanan 2026 tutarları verilmiş olup resmî tarife ile karşılaştırılmalıdır. Ayrıca avukatlık ücreti, tarafların anlaşmasına bağlı olarak sözleşmeyle belirlenir ve mahkemece hükmedilen vekâlet ücretinden farklıdır. Protokolde yargılama giderleri ve vekâlet ücretlerinin her tarafın kendi üzerinde bırakılması sık görülen bir düzenlemedir. Mal paylaşımı gibi ayrı davalar ek harç gerektirir.

26. Anlaşmalı boşanmada avukat tutmak zorunlu mu?

Hayır, zorunlu değildir; eşler dilekçelerini kendileri verip duruşmaya katılabilir. Buna karşın protokolün nafaka artışı, velayet, kişisel ilişki ve taşınmaz devri gibi uzun vadeli sonuçları olduğu için hukuki destek faydalı olabilir. Eskişehir Avukat Beyhan CAYMAZ gibi aile hukuku alanında çalışan bir avukat, protokolün hâkim denetiminden geçebilecek biçimde hazırlanmasına yardımcı olabilir. İki eşin tek bir avukatla temsil edilmesi, çıkar çatışması oluşturabileceğinden dikkatle değerlendirilmelidir. Her eşin ayrı hukuki görüş alması kendi haklarını gözetmesi açısından uygun olur.

27. Anlaşmalı boşanmadan önce arabuluculuğa başvurmak gerekir mi?

Boşanma davalarında arabuluculuk dava şartı olarak öngörülmemiştir; 6325 sayılı Kanun, irade serbestisi bulunmayan konularda arabuluculuğu uygulamaz. Bu nedenle dava açmak için arabuluculuk son tutanağı aranmaz. Bu bilgi, resmî metne bu ortamdan erişilemediğinden yayından önce teyit edilmelidir. Eşler isterlerse protokol için kendi aralarında veya arabulucu ile görüşebilir; ancak bu görüşmenin sonucu mahkemece onaylanmadan boşanma doğurmaz. Mahkeme yine hâkim denetimini yapar.

28. Dava süresince tedbir nafakası ve ayrı yaşama mümkün mü?

TMK m. 169 uyarınca hâkim, dava süresince eşler ve çocuklar için tedbir nafakası gibi geçici önlemlere karar verebilir. Anlaşmalı boşanmada süreç genellikle kısa olduğu için tedbir talebi nadiren gerekir. Ancak duruşma ertelenir veya çekişmeli boşanmaya dönülürse tedbir ihtiyacı doğabilir. Tedbir nafakası dava süresiyle sınırlıdır ve karar kesinleşince sona erer. Dava sürerken eşlerin ayrı yaşaması, kendi aralarındaki uzlaşıyla da düzenlenebilir.

29. Aile konutu anlaşmalı boşanmada nasıl düzenlenir?

Aile konutunun kimde kalacağı, kira veya kredi borcunun kim tarafından ödeneceği ve eşyaların paylaşımı protokolde açıkça yazılmalıdır. Çocukların velayeti kendisine verilen eşin konutta kalması sık tercih edilen bir çözümdür. Konutun tapusu bir eşin adına ise devir veya kullanım hakkı ayrıca tapu işlemi gerektirebilir. Kira sözleşmesi tek bir eş adına ise ev sahibiyle yazılı anlaşma yapılması uyuşmazlığı azaltır. Hâkim çocuğun barınmasını gözeterek düzenlemeyi inceler.

30. Eşlerden biri duruşmaya gelmezse ne olur?

Hâkimin iki eşi de bizzat dinlemesi gerektiğinden, eşlerden biri gelmezse anlaşmalı boşanmaya karar verilemez ve duruşma ertelenir. Mazeretsiz gelmemeler mahkemece takipsiz bırakma veya anlaşmalı boşanma şartlarının oluşmaması sonucunu doğurabilir. Davayı açan eşin gelmemesi hâlinde dava dosyası da etkilenebilir. Sağlık raporu gibi mazeret belgeleri sunulursa yeni gün verilebilir. Bu yüzden duruşma günü iki eşin de uygun olduğu bir tarih olmalıdır.

31. Cebir, tehdit veya hile ile imzalanan protokol geçerli mi?

TMK m. 166/3 uyarınca hâkim, iradenin serbestçe açıklandığına kanaat getirmek zorundadır; cebir, tehdit, hile veya korkutma varsa irade serbest sayılmaz. Duruşmada her eşe ayrı ayrı sorulur; mahkeme bu sırada tarafların tutumunu da gözlemler. İrade sakatlığı iddiası daha sonra kanun yolunda ileri sürülebilir; ispat için tanık, mesaj veya tutanak gibi deliller kullanılabilir. Kesinleşmeden önce dönme hakkı da bu tür durumlarda işlevsel olabilir. Şiddet veya tehdit varsa ayrıca 6284 sayılı Kanun kapsamında koruma talep edilebilir.

32. Karar kesinleştiğinde protokolün hükümleri sonradan değiştirilebilir mi?

Karar kesinleştikten sonra protokolün hükümleri kendiliğinden değiştirilemez; eşler aralarında yeni bir sözleşme yapsa bile mahkeme ilamı geçerliliğini korur. Ancak koşullar değişirse nafakanın artırılması, azaltılması veya kaldırılması için (TMK m. 176, m. 183) ve velayetin değiştirilmesi için (TMK m. 183 ve ilgili hükümler) yeni dava açılabilir. Kişisel ilişki düzenlemesi de çocuk yararına gerekirse yeniden belirlenebilir. Bu davalar ayrı harca ve yargılamaya tabidir.

33. Yurt dışında evlenen çiftler Türkiye'de anlaşmalı boşanabilir mi?

Yurt dışında yapılan evlilik Türkiye'de tescil edilmişse ve Türk mahkemelerinin yetkisi varsa boşanma davası Türkiye'de açılabilir. Uygulanacak hukuk, MÖHUK hükümlerine göre eşlerin ortak millî hukuku, yoksa ortak mutad meskeni veya Türk hukuku olarak belirlenir; bu sıralama güncel metinden teyit edilmelidir. Yabancı mahkeme kararının Türkiye'de tanınması veya tenfizi ayrı bir işlemdir. Evlilik Türkiye'de kayıtlı değilse önce tescil gerekebilir. Yabancılık unsuru bulunan dosyalarda uzman destek alınması önerilir.

34. Çekişmeli dava açılmışken anlaşmalı boşanmaya dönülebilir mi?

Evet; dava devam ederken eşler anlaşırsa protokol sunup davayı anlaşmalı boşanma olarak yürütebilir. Ancak hâkim yine tarafları bizzat dinlemek zorundadır. Hâkim, sonradan sunulan protokolü de aynı denetimden geçirir. Evlilik bir yılı doldurmuş olmalıdır. Daha önce toplanan deliller bu durumda gereksiz hâle gelebilir; ancak dönme ihtimaline karşı saklanabilir.

35. Nafaka veya çocuk teslimi gibi yükümlülükler yerine getirilmezse ne yapılır?

Nafaka ve iştirak nafakası ilamı icra takibine konu olabilir ve nafaka borçlusu hakkında İcra ve İflas Kanunu m. 344 uyarınca tazyik hapsi yoluna gidilebilir. Kişisel ilişki düzenlemesine uyulmayan durumlarda velayet sahibine karşı icra hukuk mahkemesi veya aile mahkemesi yoluyla yaptırım uygulanabilir. Çocuk teslimi için ayrı icra şartları vardır. Her ödeme kayıt altında tutulmalı ve banka dekontları saklanmalıdır. Süreç uzarsa avukattan destek almak hız kazandırır.

Sonuç

Anlaşmalı boşanma, evliliği en az bir yıl sürmüş eşler için kusur tartışmasına girmeden ve kısa sürede sonuç alabilecekleri bir yoldur; ancak hâkimin serbest iradeyi ve protokolün çocuk yararına uygunluğunu denetlemesi nedeniyle hazırlık güvenli yapılmalıdır. Protokolün eksiksiz yazılması, nafaka artışının dikkatli belirlenmesi, taşınmaz ve eşya maddelerinin hükme alınması ve karar kesinleşinceye kadar dönme ihtimalinin bilinmesi sürecin sağlıklı ilerlemesine yardım eder. Mal rejimi, ziynet ve tazminat gibi konularda belirsizlik kalmaması ileride yeni uyuşmazlık riskini azaltır. Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez; somut olayınız için Eskişehir Avukat Beyhan CAYMAZ ile görüşmeniz süre kaybı yaşamamanız açısından yararlı olabilir.