Velayet Davası ve Velayetin Değiştirilmesi (TMK 335–351): Şartlar, Görevli Mahkeme, Süreler ve Yargıtay Uygulaması – 2026 Rehberi

Velayet, ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi, korunması ve temsili üzerinde ana ve babaya tanınan hak ve yükümlülükler bütünüdür; dayanağı Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 335–351. maddeleridir. Boşanma sırasında velayeti hâkim TMK 182'ye göre belirler. Karardan sonra yeni olgular ortaya çıkarsa TMK 183 uyarınca değişiklik istenebilir. Çocuğun gelişimi tehlikedeyse TMK 346–349 kapsamında koruma önlemleri alınır, gerekirse velayet kaldırılır. Her aşamada ölçüt ebeveynin isteği veya kusuru değil, çocuğun üstün yararıdır.

Davaya Aile Mahkemesi bakar (4787 sayılı Kanun). Boşanma davasıyla birlikte görülen velayetin yetkisi TMK 168'e, boşanmadan bağımsız velayet davasının yetkisi HMK 384'e göre belirlenir. Velayet davasına özgü bir zamanaşımı veya hak düşürücü süre yoktur; iki haftalık istinaf süresi dışında sürelerin önemi sınırlıdır. İspatta uzman (sosyal inceleme) raporu, çocuğun dinlenmesi, tanıklar, okul ve sağlık kayıtları öne çıkar. Boşanmadan bağımsız velayet davası çekişmesiz yargı işidir; bölge adliye mahkemesinin kararı kesindir ve Yargıtay'a taşınamaz (HMK 362/1-ç). Velayet; kişisel ilişki, iştirak nafakası ve vesayetten ayrı kurumlardır.

1. Kanun Yapısı ve Tarihçe

Eskişehir Avukat Beyhan CAYMAZ olarak aile hukuku dosyalarında en sık karşılaştığımız soruların başında “çocuk kime verilir, verilen velayet sonradan değişebilir mi?” sorusu gelir. Bu rehber, velayet davasının yasal çerçevesini, uygulamadaki ölçüleri ve süreç boyunca atılacak adımları bir arada sunar.

Velayet hukuku, 1 Ocak 2002'de yürürlüğe giren 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun Aile Hukuku kısmında, ana ve baba ile çocuk arasındaki hukuki ilişkileri düzenleyen hükümler arasında yer alır. Temel maddeler şunlardır:

• TMK 335: Ergın olmayan çocuk ana ve babasının velayeti altındadır; velayet yasal sebep olmadıkça alınamaz.

• TMK 336: Evlilik sürerken velayet birlikte kullanılır. Ortak hayat sona ermiş veya ayrılık gerçekleşmişse hâkim velayeti eşlerden birine verebilir. Biri ölürse velayet sağ kalana, boşanmada çocuğun bırakıldığı tarafa aittir.

• TMK 337: Ana ve baba evli değilse velayet anaya aittir.

• TMK 339–344: Velayetin kapsamı: bakım ve eğitim kararları, eğitim, dini eğitim, temsil ve çocuğun fiil ehliyeti.

• TMK 346–347: Çocuğun korunması ve gerekirse aile veya kuruma yerleştirilmesi.

• TMK 348–350: Velayetin kaldırılması, velayet sahibinin yeniden evlenmesi ve kaldırma halinde yükümlülükler.

• TMK 351: Durum değiştiğinde koruma önlemlerinin uyarlanması ve velayetin geri verilmesi.

Boşanmada velayetin düzenlenmesi TMK 182'de, sonradan değişen koşullara göre önlem alınması TMK 183'te yer alır. TMK 182'ye 2021'de yapılan değişiklikle, kişisel ilişki kararına uyulmaması halinde velayetin değiştirilebileceği ihtarının yapılması hükme bağlanmıştır.

Yargılama yönünden iki düzenleme belirleyicidir. 4787 sayılı Aile Mahkemeleri Kanunu aile mahkemelerinin görev alanını ve uzman (psikolog, pedagog, sosyal çalışmacı) desteğini düzenler. HMK ise boşanmadan bağımsız velayet davalarını çekişmesiz yargı işi sayıp kanun yolunu sınırlar. Uluslararası planda BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'nin 3. maddesi (çocuğun üstün yararı) ve 12. maddesi (çocuğun görüşünün alınması) velayet kararlarının temel ilkelerini biçimlendirir.

Yargıtay'da velayet ve kişisel ilişki uyuşmazlıkları 2. Hukuk Dairesi'nin görev alanındadır; Yargıtay Büyük Genel Kurulu'nun 2026'da yayımlanan iş bölümü kararı bu dağılımı sürdürmüştür.

2. Dava Şartları ve Unsurlar

2.1. Velayetle ilgili dava ve başvuru türleri

• Boşanma davasında velayetin düzenlenmesi (TMK 182, 336/3): Hâkim boşanma kararıyla birlikte velayeti taraflardan birine verir. Ayrıca talep edilmesi gerekmez; hâkim çocuğun durumunu kendiliğinden araştırır.

• Velayetin değiştirilmesi (TMK 183): Boşanma kararından sonra ortaya çıkan yeni olgular çocuğun yararı açısından bir değişikliği zorunlu kılıyorsa ana veya babadan biri, hâkim de kendiliğinden önlem alabilir.

• Velayetin kaldırılması (TMK 348–349): Hafif önlemler yetersizse veya yetersiz kalacağı öngörülüyorsa velayet kaldırılır; velayet iki ebeveynden de kalkarsa çocuğa vasi atanır.

• Koruma önlemleri (TMK 346–347): Çocuğun yararı tehlikeye düştüğünde hâkim uygun önlemleri alır; gerekirse çocuğu bir aile yanına veya kuruma yerleştirir.

• Velayet sahibinin ölümü: Boşanmış ebeveynlerden velayet sahibi ölürse velayet kendiliğinden diğer ebeveyne geçmez; durum TMK 183 kapsamında mahkemece incelenir ve gerekirse çocuğa temsil kayyımı atanır.

2.2. Çocuğun üstün yararı: temel ölçüt

Yargıtay velayet uyuşmazlıklarında tek belirleyici ölçüt olarak çocuğun üstün yararını alır. Bu kavram çocuğun bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlaki ve toplumsal gelişiminin sağlanması anlamına gelir. Velayet kamu düzenine ilişkin olduğu için taraf beyanları ve ikrar hâkimi bağlamaz; hâkim delilleri kendiliğinden toplar. Uygulamada şu ölçütler birlikte değerlendirilir:

2.3. Velayetin değiştirilmesi için aranan şartlar

1. Kesinleşmiş bir velayet düzenlemesi bulunmalıdır (boşanma kararı veya önceki velayet kararı).

2. Yeni bir olgu ortaya çıkmalıdır. Aynı olgulara dayanılarak aynı talep yeniden incelenmez.

3. Değişiklik çocuğun yararı için zorunlu olmalıdır. Velayet sahibinin ihmali, çocuğu başkasına bırakması, şiddet, kişisel ilişkinin sürekli engellenmesi, ciddi sağlık veya bağımlılık sorunları bu kapsamda değerlendirilir.

4. Zarar ispatlanmalıdır. Yargıtay, çocuğun zarar gördüğünün veya görme tehlikesinin somut delillerle ortaya konmasını arar.

Aşağıdaki durumlar tek başına velayetin değiştirilmesi için yeterli sayılmaz: velayet sahibinin yeniden evlenmesi (TMK 349), başka bir şehre taşınması, ekonomik güçsüzlüğü ve eşine sadık kalmaması. Bunlar çocuğun yararını somut olarak zedeliyorsa ölçüt değişir.

2.4. Velayetin kaldırılması (TMK 348)

Kaldırma son çaredir. Hâkim önce TMK 346 kapsamında daha hafif önlemleri dener. Aşağıdaki sebeplerden biri varsa ve diğer önlemler sonuç vermemiş veya vermeyecekse velayet kaldırılır:

• Ana veya babadan biri deneyimsizlik, hastalık, başka yerde bulunma veya benzeri sebeplerle velayet görevini yerine getiremiyorsa,

• Çocuğa yeterli ilgi göstermiyor veya yükümlülüklerini ağır biçimde savsaklıyorsa.

Kaldırma kural olarak mevcut ve ileride doğacak tüm çocukları kapsar. Velayet kalksa bile ana ve babanın bakım ve eğitim giderlerini karşılama yükümlülüğü devam eder (TMK 350). Kaldırmayı gerektiren sebep ortadan kalkarsa hâkim velayeti geri verir (TMK 351).

2.5. Kimler başvurabilir?

Boşanmış ebeveynlerden her biri TMK 183'e dayanarak başvurabilir. Hâkim kendiliğinden de önlem alabilir. Çocuğun yararı tehlikedeyse herkes durumu mahkemeye, Cumhuriyet başsavcılığına veya vesayet makamına ihbar edebilir; ihbar mahkemeyi bağlamaz, ancak hâkim çocuğun durumunu kendiliğinden inceler. Ana ve babanın çocuğun menfaati ile çatıştığı durumda çocuğa temsil kayyımı atanması gerekir (TMK 426/2).

3. Talep Sonuçları ve Örnek Hesap

3.1. Mahkeme hangi sonuçlara hükmedebilir?

• Velayetin bir ebeveyne verilmesi veya değiştirilmesi. Karar çocuğun yaşadığı yeri, okulunu ve günlük düzenini doğrudan etkiler.

• Kişisel ilişkinin düzenlenmesi veya yeniden düzenlenmesi (TMK 182, 323–325). Velayeti alamayan ebeveyn için görüşme gün ve saatleri, bayram ve tatil payları belirlenir.

• İştirak nafakası. Velayeti almayan ebeveyn çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılır (TMK 182, 327–328). Velayet davası açılmamış olsa bile sonradan ayrı dava ile istenebilir.

• Velayetin kaldırılması ve vasi atanması (TMK 348). Çocuk iki ebeveynden de alınırsa vesayet makamı vasi atar.

• Koruma önlemleri (TMK 346–347). Uzman gözetimi, ebeveyne talimat, çocuğun başka bir aile yanına veya kuruma yerleştirilmesi.

• Geçici önlemler. Dava sürerken çocuğun kimde kalacağı, kişisel ilişki ve geçici nafaka konularında tedbir kararları verilebilir (TMK 169, HMK 389).

3.2. Örnek masraf hesabı (2026 tarifesi)

Aşağıdaki örnek, bağımsız bir velayet değiştirme davasının ilk derece ve istinaf aşamasındaki sabit (maktu) harcını gösterir. Tutarlar 2026 yılı harç tarifesine göredir ve yıl başında güncellenir. Tebligat, uzman incelemesi ve dosya giderleri için mahkemenin belirlediği gider avansı ayrıca yatırılır.

Kazanan taraf lehine hükmedilecek vekâlet ücreti de bu hesabın dışındadır. 3 Kasım 2026 tarihli Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'ne göre aile mahkemelerinde görülen davalarda asliye mahkemesi maktu ücreti 62.000 TL'dir; bu tutar davayı kaybeden taraf aleyhine hükmedilir. Avukatla taraflar arasındaki sözleşmeli ücret ise serbestçe belirlenir ve tarifenin altına inemez.

3.3. Boşanma davası içinde velayet

Velayet boşanma davasıyla birlikte görülüyorsa ayrı bir harç alınmaz; boşanma davasının harçlarıyla birlikte yürütülür. Bu durumda velayete ilişkin hüküm boşanma kararının bir parçasıdır ve istinaf ile temyiz yolu boşanma kararıyla aynıdır.

4. Benzer Dava ve Kurumlarla Ayrım

Velayet sık sık kişisel ilişki, iştirak nafakası ve vesayetle karıştırılır. Aralarındaki fark, hangi davanın açılacağını ve hangi mahkemenin görevli olacağını belirler.

Doğru yol uyuşmazlığın konusuna göre belirlenir: Velayet sorunu varsa velayet davası, yalnızca görüşme sorunu varsa kişisel ilişki davası, yalnızca para sorunu varsa iştirak nafakası davası açılır. Gerçek hayatta çoğu dosyada bu talepler birlikte dile getirilir.

5. Süreler

Velayet kamu düzenine ilişkin bir konudur ve çocuğun yararı sürdükçe yeniden incelenebilir. Bu nedenle velayetin verilmesi, değiştirilmesi veya kaldırılması için zamanaşımı ya da hak düşürücü süre yoktur. Yeni olgular ortaya çıktıkça dava her zaman açılabilir. Süre sorunu asıl olarak karar aşamasında ortaya çıkar:

Bir velayet kararı kesinleşse bile, koşullar değiştiğinde yeni dava açmak mümkündür; ancak aynı olgulara dayanılarak aynı talep yeniden görüşülmez. Kişisel ilişki düzenlemeleri de maddi anlamda kesin hüküm oluşturmaz; çocuğun yaşı büyüdükçe görüşme düzeni yeniden şekillendirilebilir.

Pratik uyarı: Kanun yolu süreleri kesindir ve uzatılamaz. Kararla ilgili bir tebliğ aldığınızda tebliğ tarihini aynı gün avukatınıza bildirin.

Davanın toplam süresi mahkemenin iş yüküne, uzman raporunun ne zaman alınacağına ve tanık dinlenmesine göre değişir; kanunda sabit bir süre yoktur.

6. Görevli ve Yetkili Mahkeme, Dava Dilekçesi, Deliller ve İspat Yükü

6.1. Görevli mahkeme

Velayet, kişisel ilişki ve çocuğun korunmasına ilişkin davalarda görevli mahkeme Aile Mahkemesi'dir (4787 sayılı Kanun). Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde aynı görevi asliye hukuk mahkemesi yürütür. Eskişehir'de bu davalara Eskişehir Adliyesi'ndeki aile mahkemeleri bakar.

6.2. Yetkili mahkeme

• Boşanma davasıyla birlikte velayet: Eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesi veya dava açılmadan önce son altı aydır eşlerin birlikte oturdukları yer mahkemesi yetkilidir (TMK 168).

• Boşanmadan bağımsız velayet davası (çekişmesiz yargı): Başvuranın veya ilgililerden birinin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (HMK 384).

• Kişisel ilişki düzenlemeleri: Çocuğun oturduğu yer mahkemesi yetkilidir (TMK 326).

6.3. Dava dilekçesinde bulunması gerekenler

1. Tarafların ve çocukların adı, soyadı, T.C. kimlik numarası ve adresleri.

2. Mevcut velayet kararının mahkemesi, esas ve karar numarası ile kesinleşme tarihi.

3. Karardan sonra ortaya çıkan yeni olguların tarihleriyle ve somut biçimde anlatımı.

4. Bu olguların çocuğun yararını nasıl etkilediği.

5. Talep sonucu: velayetin davacıya verilmesi, kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi, gerekiyorsa iştirak nafakası.

6. Delil listesi, çocuğun dinlenmesi ve uzman raporu alınması talebi.

7. Gerekiyorsa geçici önlem (tedbir) talebi.

6.4. Deliller

• Nüfus kayıt örneği ve mevcut velayet kararının kesinleşme şerhi.

• Tanık beyanları: komşu, öğretmen, aile hekimi, yakın çevre.

• Okul belgeleri: devamsızlık, not ve rehberlik raporları.

• Sağlık raporları ve hastane kayıtları.

• Şiddet veya tehdit kayıtları: 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruma kararları, savcılık dosyaları, adli raporlar.

• Yazışmalar, mesajlar, sosyal medya içerikleri ve ses veya görüntü kayıtları; hukuka uygun yolla elde edilmiş olmaları gerekir (HMK 189).

• Gelir, konut ve çalışma düzenine ilişkin belgeler.

• Uzman raporu: Mahkeme, aile mahkemesi bünyesindeki psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacılardan rapor ister (4787 sayılı Kanun m. 5). Uzmanlar iki ebeveynin yaşadığı yerlerde incelemeyi yapar ve çocukla görüşür; rapor hâkimi bağlamaz ancak eksik rapor veya raporsız karar Yargıtay'ca bozma sebebidir.

6.5. İspat yükü ve hâkimin rolü

Medeni Kanun'un 6. maddesi gereği bir olgudan hak çıkaran taraf o olguyu ispat eder. Velayet davalarında ise kamu düzeni nedeniyle hâkim delilleri kendiliğinden toplar; tarafların ikrarı veya kabulü tek başına hükmü kuramaz. İspat yükü bu nedenle geçersiz değildir: yeni olgunun gerçekleştiğini ve çocuğun yararını zedelediğini somut belgelerle göstermek davacının işidir.

6.6. Ön şartlar

Velayet, nafaka ve kişisel ilişki uyuşmazlıklarında arabuluculuk dava şartı değildir. Taraflar isterse ihtiyari arabuluculuğa başvurabilir ancak bu zorunlu değildir. Dava açmak için avukat tutmak da zorunlu değildir; ancak somut delillerin toplanması ve dilekçenin kurulması açısından avukat desteği süreci kolaylaştırır.

7. Harç, Yargılama Gideri ve Vekâlet Ücreti

Bu tutarlar 2026 takvim yılı için geçerlidir; her yıl başında yeniden değerleme oranıyla güncellenir. Dava açmaya başlamadan önce güncel tutarı mahkeme veya vergi dairesi üzerinden sorunuz.

Yargılama giderleri. Tebligat, tanık, uzman incelemesi ve keşif gibi giderler için mahkeme bir gider avansı belirler ve davacıdan ister. Avans yatırılmazsa işlem yapılmaz. Giderler nihai kararda haksız çıkan tarafa yükletilir.

Vekâlet ücreti. 3 Kasım 2026 tarihli Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'ne göre aile mahkemelerinde görülen davalarda asliye mahkemesi maktu ücreti 62.000 TL'dir. İstinafta tek duruşmalı işlerde 28.000 TL, birden fazla duruşma veya keşif gerektiren işlerde 55.000 TL uygulanır. Parasal talep içeren nafaka gibi kalemlerde tarifenin nispi hükümleri ayrıca devreye girer. Avukatla yapılan ücret sözleşmesi bu tutarların altında belirlenemez.

Adli yardım. Harç ve gider ihtiyacını karşılayamayacak durumda olan taraf, mahkemeden adli yardım talep edebilir; bu durumda harç ve giderler sonradan tahsil edilmek üzere ertelenir.

8. Karar, İstinaf ve Temyiz, Kesinleşme ve İcra

8.1. Karar

Mahkeme, dosyadaki delilleri, uzman raporunu ve çocuğun görüşünü değerlendirerek davayı kabul veya reddeder. Kabul hâlinde velayetin kime ait olduğunu, kişisel ilişki düzenini ve gerekiyorsa iştirak nafakasını karara bağlar. Karar gerekçeli olmalıdır; çocuğun üstün yararının hangi olgularla belirlendiği açıkça gösterilmelidir.

8.2. Kanun yolu

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, boşanmadan bağımsız açılan velayet davalarının çekişmesiz yargı işi olduğunu ve bölge adliye mahkemesi kararının kesin olduğunu kabul etmektedir. Aynı dosyada iki ayrı yön varsa (örneğin velayet reddi ve iştirak nafakası) temyiz yalnızca temyiz edilebilir kısmı inceler.

8.3. Kesinleşme

Kanun yolu süresi kullanılmadan geçerse veya bölge adliye mahkemesinin kararı kesinse karar kesinleşir. Kesinleşme şerhi mahkeme yazı işleri müdürlüğünden alınır. Bu şerhli karar örneği okul, sağlık kuruluşu ve resmî işlemlerde velayet yetkisini gösterir.

8.4. İcra

• Çocuğun teslimi: Kesinleşmiş karar, ilamlı icra yoluyla uygulanır. Teslim uygulamada uzman eşliğinde ve çocuğun ruh sağlığı gözetilerek yapılır.

• Kişisel ilişki: Karara uyulmazsa hâkim TMK 182/2 uyarınca velayetin değiştirilebileceğini ihtar eder; çocuğun teslim edilmemesi hâlinde ilamlı icra yapılır.

• İştirak nafakası: Başvuru halinde ilamlı icra takibi başlatılır. Nafaka borcunu ödemeyen borçlu hakkında İİK 344 uyarınca tazyik hapsi uygulanabilir.

9. İlk Adımlar

9.1. Dava açmak isteyen taraf için

1. Mevcut kararları toplayın. Boşanma veya velayet kararının kesinleşme şerhli örneğini, kişisel ilişki düzenini ve varsa nafaka hükümlerini hazırlayın.

2. Yeni olguyu belgeleyin. Hangi tarihte ne olduğunu yazın; mesajları, okul ve sağlık belgelerini, tanık isimlerini bir araya getirin. Hukuka uygun yolla elde edilmeyen kayıtlar delil sayılmayabilir.

3. Çocuğu sürecin aracı yapmayın. Çocuğa dava ve diğer ebeveyn hakkında olumsuz telkinde bulunmak, uzman raporunda sizin aleyhinize sonuç doğurur.

4. Acil tehlike varsa beklemeyin. Çocuk şiddet, ihmal veya istismar riski taşıyorsa Cumhuriyet başsavcılığına veya güvenlik güçlerine başvurun, 6284 sayılı Kanun kapsamında koruma kararlarını ve dava sırasında geçici önlem talep edin.

5. Mevcut düzeni koruyun. Çocuğun okulu, ev ve günlük rutini davanın sonucu belli olana kadar değiştirilmemelidir; istikrar mahkeme tarafından olumlu değerlendirilir.

6. Dilekçe ve delil listesini hazırlayın. Dilekçede somut tarih ve olgu bulunmalı, çocuğun dinlenmesi ve uzman raporu talep edilmelidir.

7. Süreyi bir avukatla planlayın. Eskişehir Avukat Beyhan CAYMAZ ile yapılacak ilk görüşmede kararlarınızın örneğini, çocuğun okul ve sağlık belgelerini, mesaj dökümlerini ve tanık listesini getirmeniz yeterlidir.

9.2. Dava açılan (karşı taraf) için

1. Tebliğ tarihini not edin. Boşanma davasında cevap süresi tebliğden itibaren iki haftadır; süreyi kaçırmayın.

2. Kişisel ilişki düzenine uyun. Görüşme günlerini aksatmamak ve çocuğun diğer ebeveynle bağını desteklemek lehinize sonuç doğurur.

3. Gerekli belgeleri toplayın. Gelir, konut, çalışma düzeni, çocuğun okul ve sağlık kayıtlarını hazırlayın.

4. Uzman görüşmesine hazırlıklı gidin. Psikolog veya pedagog çocuk ve ebeveynlerle ayrı ayrı görüşür; samimi ve çocuğun yararına odaklı olmak gerekir.

5. Çocuğu tanık yapmayın. Çocuğun mahkemede ve uzman nezdinde dinlenmesi hâkimin ve uzmanın görevidir; çocuğa ne söyleyeceğini öğretmek aleyhinize sonuç doğurur.

6. Karşı delilleri sunun. Karşı tarafın delillerini çürütücü belge ve tanıkla yanıtlayın; gerekirse karşı velayet talebini veya kişisel ilişki düzenlemesini mahkemeye bildirin.

10. Yargıtay'ın Yerleşik Yaklaşımı

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, velayet ve kişisel ilişki uyuşmazlıklarında tek bir ilkeye dayanır: çocuğun üstün yararı. Ebeveynin kusuru, ekonomik gücü veya duyguları bu ölçütün yardımcı unsurlarıdır. Aşağıdaki tablo, uygulamayı şekillendiren özet ilkeleri gösterir.

Bu kararların ortak sonucu şudur: Yargıtay, velayet değişikliğini ancak çocuğun zarar gördüğünün veya görme tehlikesinin somut delillerle ortaya konulduğu hallerde kabul eder; tek başına yeniden evlenme, taşınma veya ekonomik fark yeterli değildir. Mahkemelerin uzman raporunu almadan, çocuğu dinlemeden veya tarafların çocuk bakımındaki fiili durumunu araştırmadan karar vermesi bozma sebebidir.

11. Konuya Özgü Ek Konular

11.1. Çocuğun yurt dışına çıkarılması ve taşınma

Velayet sahibi ebeveyn çocuğun yaşadığı yeri belirler ve çocuğu temsil eder (TMK 342). Bu nedenle velayet sahibi, çocuğu yurt dışına götürmek için kural olarak diğer ebeveynin rızasını aramaz. Buna karşılık çocuğun geri dönmemesine dair somut bir tehlike varsa mahkeme, tedbir olarak yurt dışı çıkış yasağı koyabilir (TMK 169, 346; HMK 389). Velayet sahibinin yeni bir şehre veya ülkeye taşınması tek başına velayeti değiştirmez; ancak taşınma diğer ebeveynle kişisel ilişkiyi fiilen imkânsız kılıyorsa kişisel ilişki yeniden düzenlenebilir veya TMK 183 kapsamında değişiklik istenebilir.

11.2. Uluslararası çocuk kaçırma

Çocuğun başka bir ülkeye hukuka aykırı biçimde götürülmesi veya orada alıkonulması halinde Türkiye'nin taraf olduğu Lahey Sözleşmesi uygulanır. 5899 sayılı Kanun uyarınca Adalet Bakanlığı merkezi makamdır ve çocuğun ivedilikle iadesi için aile mahkemesinde dava açılır. Bu süreçte velayet davasının esası değil, çocuğun sığındığı ülkeye iadesi tartışılır.

11.3. Çocuğun dinlenmesi

Kanunda çocuk için sabit bir yaş sınırı yoktur. İdrak çağına gelmiş çocuğun görüşü alınır (TMK 339/3; BM Çocuk Hakları Sözleşmesi m. 12). Çocuk dinlenmeden önce sonuçları hakkında bilgilendirilir. Görüş bağlayıcı değildir; üstün yarar aksini gerektiriyorsa mahkeme çocuğun isteğinin tersine karar verir. Dinleme, uygulamada genellikle uzman huzurunda ve yargılama salonundan bağımsız olarak yapılır.

11.4. Uzman (psikolog, pedagog, sosyal çalışmacı) raporu

Aile mahkemesi bu raporu 4787 sayılı Kanun uyarınca çocuk ve ebeveynlerle görüşerek hazırlattır. Uzman, ebeveynlerin barınma, gelir, ruhsal durum ve çocukla bağını inceler. Rapor delillerden biridir ve hâkimi bağlamaz; ancak mahkeme raporla bağdaşmayan bir karar verecekse bunu gerekçesiyle açıklamalıdır. Yargıtay, iki ebeveynin yaşadığı yerin de incelenmesini ve çocuk ile görüşülmesini arar. Rapora itiraz, uzmanın reddi sebeplerine göre ve ek rapor talebi biçiminde yapılır.

11.5. Dijital deliller

Mesajlar, e-postalar, sosyal medya paylaşımları ve ekran görüntüleri velayet davalarında sık kullanılır. Delilin mahkemece kabul edilmesi için hukuka uygun elde edilmiş olması gerekir (HMK 189). Kendi katıldığınız yazışmanın ekran görüntüsü genellikle sorun yaratmaz; başkasının özel yazışmalarına gizlice erişmek veya üçüncü kişiler arasındaki konuşmaları kaydetmek ise delili hukuka aykırı hale getirir. Delilin tarih ve gönderen bilgileri görünecek biçimde sunulmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Velayet nedir ve neleri kapsar?

Velayet, ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi, korunması ve temsili konusunda ana ve babaya tanınan hak ve yükümlülüklerin bütünüdür (TMK 335). Ana ve baba çocuğun bakım ve eğitimi hakkında onun yararını gözeterek karar verir (TMK 339), eğitimini ve gelişimini sağlar (TMK 340), dini eğitimini belirler (TMK 341) ve onu yasal temsilci olarak temsil eder (TMK 342). Velayet yalnızca yasal bir sebeple alınabilir ve ebeveynler tarafından başkasına devredilemez. Çocuğun fiil ehliyeti de velayet altında vesayet altındaki kişiyle aynı kurallara tabidir (TMK 343). Velayet hem bir hak hem de bir ödevdir; ebeveyn bu ödevi yerine getirmezse mahkeme müdahale eder.

2. Boşanma davasında velayet nasıl belirlenir?

Boşanma veya ayrılığa karar verirken hâkim, ana ve babanın haklarını ve çocukla kişisel ilişkilerini düzenler (TMK 182). Boşanmada velayet, çocuğun bırakıldığı tarafa aittir (TMK 336/3). Taraflar velayet talep etmese de hâkim çocuğun durumunu kendiliğinden araştırır ve uzman raporu alır. Anlaşmalı boşanmada protokoldeki velayet düzenlemesi hâkimin onayına tabidir ve çocuğun yararına aykırı bulunursa hâkim bunu değiştirebilir (TMK 166/3). Karar kesinleştiğinde velayet o ebeveynde kalır; sonradan koşullar değişirse TMK 183 yoluyla yeniden düzenleme istenebilir.

3. Kanun annenin velayet alması konusunda öncelik tanır mı?

Hayır. Medeni Kanun'da annenin veya babanın velayet bakımından öncelikli olduğuna dair bir kural bulunmaz. Hâkim çocuğun yaşını, ihtiyaçlarını, bağlarını, bugüne kadar bakımı kimin üstlendiğini, ebeveynlerin barınma, gelir ve sağlık durumunu birlikte değerlendirir. Uygulamada küçük çocuklar için anne bakımının önemi sıkça vurgulanır, ancak bu bir kural değil bir değerlendirme unsurudur. Anne çocuğu ihmal ediyor, terk ediyor veya ona zarar veriyorsa baba lehine karar verilir.

4. Bebek veya 0–3 yaş çocuk için anne önceliği var mıdır?

Kanunda yaşa bağlı bir kural yoktur. Çok küçük çocuğun bakım ihtiyacı yüksek olduğundan Yargıtay, anne ihmali bulunmadıkça süreklilik ve anne bakımı gereksinimini gözetir. Ancak anne çocuğu bırakıp gitmişse veya ihmal ediyorsa çocuğun küçük yaşı velayetin babaya verilmesine engel olmaz. Karar, uzman raporu ve fiilî bakım durumuna göre verilir. Bu nedenle bu konuda kesin bir sonuç söylenemez; her dosya kendi delilleriyle değerlendirilir.

5. Çocuğun fikri velayet kararını bağlar mı, hangi yaşta dinlenir?

Kanunda çocuğun dinlenmesi için sabit bir yaş sınırı bulunmaz; ölçüt idrak çağıdır (TMK 339/3; BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme m. 12). Çocuk dinlenmeden önce olası sonuçlar hakkında bilgilendirilir. Çocuğun görüşü bağlayıcı değildir; üstün yarar aksini gerektiriyorsa mahkeme çocuğun isteğinin tersine karar verebilir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, dinlemenin mutlaka mahkeme huzurunda yapılması gerekmediğini, uzman huzurunda alınan görüşün yeterli olabileceğini kabul etmiştir. Çocuğun bir ebeveyn tarafından yönlendirildiği anlaşılırsa görüş değerlendirmeden çıkarılır.

6. Boşanmadan sonra ortak velayet mümkün müdür?

Medeni Kanun boşanmadan sonra ortak velayeti açıkça düzenlemez; TMK 336/3 velayeti çocuğun bırakıldığı tarafa verir. Buna karşılık Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, ortak velayet talebini kamu düzenine açıkça aykırı görmemiştir. Uygulamada ortak velayet genellikle iki ebeveynin ortak iradesiyle ve çocuğun yararına uygun olduğunda kabul edilir. Taraflar arasında yüksek çatışma, şiddet veya iletişimsizlik varsa mahkemeler ortak velayete sıcak bakmaz. Ortak velayet olsa bile çocuğun yerleşim yeri açıkça belirlenmeli ve iştirak nafakası yükümlülüğü ayrıca düzenlenmelidir.

7. Velayetin değiştirilmesi davası ne zaman açılabilir?

Boşanma kararı kesinleştikten sonra yeni olgular ortaya çıkar ve bu olgular çocuğun yararı bakımından değişiklik gerektirirse TMK 183 uyarınca dava açılabilir. Yeni olgu örnekleri; velayet sahibinin çocuğu ihmal etmesi, çocuğu başkasına bırakması, çocuğa şiddet uygulaması, ciddi bir sağlık veya bağımlılık sorunu yaşaması ve kişisel ilişkiyi sürekli engellemesidir. Aynı olgularla aynı talep yeniden incelenmez. Dilekçede olguların tarihleri, çocuğun yararına etkisi ve delilleri somut biçimde gösterilmelidir. Davanın ön koşulu geçerli bir velayet kararının varlığıdır.

8. Velayeti alan eş yeniden evlenirse velayet değişir mi?

Hayır, yeniden evlenme tek başına velayetin değiştirilmesi için yeterli değildir (TMK 349). Ancak yeni eşin çocuğa kötü davranması, çocuğun bakımının aksaması veya yeni evliliğin çocuğun gelişimini olumsuz etkilemesi gibi somut zararlar ortaya çıkarsa hâkim velayeti değiştirebilir. Yargıtay, çocuğun yararını kanıtlayan somut bir olgu aramaktadır. Yeniden evlenmenin kendisi ahlaki bir kusur olarak da değerlendirilmez. Bu nedenle davacı tarafın olumsuz sonuçları belgelemesi gerekir.

9. Velayet sahibi başka şehre veya yurt dışına taşınırsa ne olur?

Taşınma tek başına velayetin değiştirilmesi için yeterli değildir. Velayet sahibi çocuğun yaşadığı yeri belirleme yetkisine sahiptir, ancak bunu diğer ebeveynin kişisel ilişkisini zedelemeyecek biçimde kullanmalıdır (TMK 324/1). Taşınma görüşme düzenini fiilen imkânsız kılıyorsa kişisel ilişki yeniden düzenlenebilir veya TMK 183 kapsamında velayet değişikliği istenebilir. Yurt dışına taşınma planı varsa ve çocuğun geri dönmeyeceğine dair somut bir tehlike bulunuyorsa tedbir olarak yurt dışı çıkış yasağı talep edilebilir. Mahkeme çocuğun okulunu, sağlığını ve sosyal çevresini de dikkate alır.

10. Kişisel ilişkiyi engelleyen ebeveyn velayeti kaybeder mi?

Sürekli ve haksız engelleme velayetin diğer ebeveyne verilmesi için bir gerekçe olabilir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, anne tarafından kişisel ilişkinin sürekli engellenmesini velayetin babaya verilmesi için yeterli görmüştür. TMK 182/2 uyarınca hâkim, kişisel ilişki düzenlemesine uyulmaması halinde velayetin değiştirilebileceğini ihtar eder. Tek bir görüşme günü aksatılması bu sonucu doğurmaz; engellemenin süreklilik göstermesi ve çocuğa zarar vermesi gerekir. Engellemeyi belgelemek için görüşme tutanakları, mesajlar, tanıklar ve icra kayıtları kullanılabilir.

11. Uzman raporu nedir ve rapora itiraz edilebilir mi?

Aile mahkemesi, 4787 sayılı Kanun'un 5. maddesi uyarınca psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacılardan oluşan uzman ekibinden rapor ister. Uzmanlar ebeveynlerin yaşadığı yeri inceler ve çocukla görüşür. Rapor delillerden biridir ve hâkimi bağlamaz, ancak hâkim rapordan ayrılacaksa gerekçesini açıklamalıdır. Rapora itiraz ek rapor talebi, uzmanın reddi sebepleri veya yeni uzman görüşü isteme biçiminde yapılır. Yargıtay, rapor alınmadan verilen velayet kararını eksik inceleme sebebiyle bozmaktadır.

12. Velayet davası açmak için bir süre sınırı var mı?

Velayetin değiştirilmesi veya kaldırılması için zamanaşımı ya da hak düşürücü süre yoktur. Velayet kamu düzenine ilişkin olduğundan çocuğun yararı bakımından yeni olgular ortaya çıktıkça dava açılabilir. Süre sorunu asıl olarak karar aşamasında karşımıza çıkar: istinaf başvurusu için karar tebliğinden itibaren iki hafta vardır (HMK 345). Bu süre kaçırılırsa karar kesinleşir. Boşanma sebeplerine ilişkin altı ay ve beş yıllık süreler ise velayeti değil, boşanma davasını ilgilendirir.

13. Hangi mahkeme görevli ve yetkilidir; Eskişehir'de nereye başvurulur?

Velayet davalarında görevli mahkeme aile mahkemesidir (4787 sayılı Kanun); aile mahkemesi olmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar. Boşanma davasıyla birlikte görülen velayette yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK 168). Boşanmadan bağımsız velayet davasında başvuranın veya ilgililerden birinin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (HMK 384). Kişisel ilişki düzenlemelerinde çocuğun oturduğu yer mahkemesi yetkilidir (TMK 326). Eskişehir'de yerleşimi olan taraflar için dilekçe Eskişehir Adliyesi'ndeki aile mahkemelerine verilir.

14. Bağımsız velayet davasında karar temyiz edilebilir mi?

Boşanmadan bağımsız açılan velayet davası çekişmesiz yargı işidir (HMK 382/2-b-13). Bölge adliye mahkemesinin bu davalardaki kararı kesindir ve Yargıtay'a taşınamaz (HMK 362/1-ç). Yargıtay 2. Hukuk Dairesi bu nedenle temyiz başvurularını reddetmektedir. Boşanma davasının içindeki velayet hükmü ise istinaf ve temyiz yoluna tabidir. İştirak nafakası gibi parasal kalemlerde temyiz ayrıca HMK 362'deki parasal sınıra bağlıdır.

15. Velayet davası ne kadar sürer?

Kanun belirli bir süre öngörmez. Süre mahkemenin iş yüküne, uzman raporunun ne zaman hazırlanacağına, tanıkların dinlenmesine ve çocuğun dinlenmesine bağlı olarak değişir. Taraflardan biri rapora itiraz eder veya yeni delil sunarsa dosya uzar. İstinaf aşaması da toplam süreye eklenir. Acil bir tehlike varsa geçici önlem istenerek çocuğun durumu dava sonuçlanmadan düzenlenebilir.

16. Velayet davasının harç ve masrafı ne kadardır?

2026 tarifesine göre asliye mahkemesinde başvurma harcı 732,00 TL, maktu karar ve ilam harcı 732,00 TL, istinaf başvuru harcı 2.002,00 TL'dir. Buna tebligat, uzman incelemesi ve tanık giderleri için mahkemenin belirleyeceği gider avansı eklenir. Aile mahkemelerinde asliye mahkemesi maktu avukatlık ücreti, 3 Kasım 2026 tarihli tarifeye göre 62.000 TL'dir ve davayı kaybeden taraf aleyhine hükmedilir. Harç ve giderleri karşılayamayacak durumdaki taraf adli yardım talep edebilir. Her yılın başında tarifeler güncellendiği için dava açmadan önce güncel tutarı mahkeme veya vergi dairesinden öğrenmek yararlıdır.

17. Velayet davasında avukat zorunlu mu; Eskişehir Avukat Beyhan CAYMAZ ile ilk görüşmede neler getirilmeli?

Velayet davasında avukat tutmak zorunlu değildir. Buna karşın delillerin toplanması, dilekçenin kurulması ve uzman raporunun yönetilmesi hukuki bilgi gerektirdiği için avukat desteği sonucu etkileyebilir. Eskişehir Avukat Beyhan CAYMAZ ile yapılacak ilk görüşmeye boşanma veya velayet kararının kesinleşme şerhli örneğini, çocuğun nüfus kayıt örneğini, okul ve sağlık belgelerini, mesaj döküm ve ekran görüntülerini ve tanık listesini getirmeniz yeterlidir. Görüşmeler avukatlık meslek sırrı kapsamındadır. Süreler kısa olduğundan karar tebliğ edildiğinde ilk iş tebliğ tarihini bildirmek gerekir.

18. Dava sürerken geçici velayet veya tedbir istenebilir mi?

Evet. Boşanma davasında hâkim, davanın açılmasıyla birlikte çocuğun durumu dahil gerekli geçici önlemleri kendiliğinden alır (TMK 169). Bağımsız velayet davasında da mahkeme, çocuğun yararı tehlikedeyse talep üzerine veya kendiliğinden koruma önlemi alabilir (TMK 346; HMK 389). Tedbir kararı ile çocuğun kimde kalacağı, kişisel ilişki düzeni ve yurt dışı çıkış yasağı düzenlenebilir. Tedbir talebi somut delillere dayanmalıdır; yalnızca endişe yeterli olmaz. Geçici karar dava sonunda esas karar ile değiştirilebilir.

19. Velayetin kaldırılması hangi hallerde mümkündür?

Velayetin kaldırılması (TMK 348) son çaredir. Hâkim önce daha hafif önlemleri dener; bunlar sonuç vermemişse veya vermeyeceği anlaşılıyorsa kaldırma yoluna gider. Ana veya baba deneyimsizlik, hastalık, başka yerde bulunma gibi sebeplerle görevini yerine getiremiyorsa veya çocuğa yeterli ilgi göstermiyor, yükümlülüklerini ağır biçimde savsaklıyorsa velayet kaldırılabilir. İki ebeveynden de kaldırılırsa çocuğa vasi atanır. Kaldırmayı gerektiren sebep ortadan kalkarsa velayet geri verilebilir (TMK 351).

20. Velayeti alan ebeveyn ölürse velayet kendiliğinden diğerine geçer mi?

Evlilik sırasında ebeveynlerden biri ölürse velayet sağ kalana aittir (TMK 336/3). Boşanmış ebeveynlerden velayet sahibi ölürse velayet kendiliğinden diğer ebeveyne geçmez; olay TMK 183 kapsamında yeni bir olgu sayılır. Mahkeme çocuğun durumunu inceler ve gerekirse çocuğa temsil kayyımı atar. Sağ kalan ebeveynin başvurusu üzerine veya kendiliğinden yapılan inceleme sonucunda velayet ona verilebilir. Bu nedenle velayet sahibinin ölümünden sonra gecikmeden mahkemeye başvurmak gerekir.

21. Velayet ile iştirak nafakası arasındaki ilişki nedir?

Velayeti almayan ebeveyn, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılır (TMK 182, 327–328). İştirak nafakası velayet davasından bağımsız olarak da istenebilir; velayet davasında istenmemiş olması sonradan dava açılmasına engel olmaz. Nafaka ödememek velayetin otomatik olarak değişmesini gerektirmez; ancak nafaka borcunu ödemeyen kişi hakkında ilamlı icra takibi yapılabilir ve İİK 344 uyarınca tazyik hapsi uygulanabilir. Velayet ve nafaka birbirinden bağımsız hakların konusudur.

22. Velayeti olmayan ebeveyn okul ve sağlık gibi kararlara katılabilir mi?

Velayet sahibi ebeveyn çocuğun bakım ve eğitimi hakkında karar alır ve çocuğu temsil eder (TMK 339, 342). Velayeti olmayan ebeveyn kişisel ilişki süresince çocuğun günlük bakımını üstlenir, ancak okul seçimi ve ameliyat gibi önemli kararları tek başına veremez. Acil bir sağlık durumunda ise gecikmeden doktora başvurmak ve velayet sahibine haber vermek gerekir. Velayet sahibinin bu yetkisini kötüye kullanması halinde mahkemeden önlem talep edilebilir.

23. Çocuğu yurt dışına götürmek için diğer ebeveynin izni gerekir mi?

Velayet sahibi ebeveyn kural olarak çocuğu yurt dışına götürürken diğer ebeveynin rızasını aramaz. Velayeti olmayan ebeveyn ise çocuğu yurt dışına götürmek için velayet sahibinin rızasına veya mahkeme iznine ihtiyaç duyar. Çocuğun geri dönmeyeceğine dair somut bir tehlike varsa mahkeme tedbir olarak yurt dışı çıkış yasağı koyabilir (TMK 169, 346; HMK 389). Pasaport ve seyahat işlemlerinde ilgili idari kurumların güncel uygulaması ayrıca dikkate alınmalıdır. Çocuğun kaçırılması riskinde acil tedbir başvurusu ve savcılığa şikâyet birlikte düşünülmelidir.

24. Çocuk yurt dışına kaçırılırsa ne yapılır?

Türkiye, Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi'ne taraftır ve 5899 sayılı Kanun ile Adalet Bakanlığı merkezi makam olarak belirlenmiştir. Çocuğun iadesi için Adalet Bakanlığı'na başvurulur ve aile mahkemesinde ivedi iade davası açılır. Bu davada velayetin esası değil, çocuğun yerleşik ikamet ettiği ülkeye iadesi tartışılır. Süre geçtikçe çocuğun yeni ortama uyumu gerekçe gösterilerek iade reddedilebileceğinden gecikmeden hareket etmek gerekir. Yurt içinde ise savcılığa başvuru ve velayet davasında tedbir talebi birlikte yürütülür.

25. Kesinleşmiş velayet kararı nasıl icra edilir, çocuk teslim edilmezse ne olur?

Kesinleşmiş velayet veya kişisel ilişki kararı ilamlı icra yoluyla uygulanır. Velayet sahibi karar örneği ve kesinleşme şerhiyle icra dairesine başvurur. Teslim uygulamada uzman eşliğinde ve çocuğun ruh sağlığı gözetilerek yapılır. Teslime direnen ebeveyn hakkında ilgili icra hükümleri uygulanır ve bu direnme TMK 183 kapsamında velayet değişikliği için de gerekçe olabilir. Çocuk üzerinde zor kullanılması yalnızca istisnai hallerde ve sınırlı biçimde gündeme gelir.

26. Çocuk diğer ebeveynle görüşmek istemiyorsa ne olur?

Kişisel ilişki, çocuğun huzuru tehlikeye girmedikçe kurulur; çocuğun huzurunun tehlikeye girmesi, ebeveynin ilgi göstermemesi veya başka önemli sebepler varsa mahkeme kişisel ilişki hakkını reddedebilir veya kaldırabilir (TMK 324). Çocuğun isteksizliğinin arkasında şiddet, korku veya olumsuz telkin olup olmadığı uzman tarafından incelenir. Çocuğun üzerinde baskı kuran veya telkinde bulunan ebeveyn aleyhine sonuç doğurabilir. Velayet sahibi ebeveynin çocuğu görüşmeye hazırlaması beklenir. Kesin kural yoktur; görüşme düzeni çocuğun yaşına ve ruh haline göre yeniden düzenlenebilir.

27. Çocuk 18 yaşına gelince velayet ne olur?

Velayet yalnızca ergin olmayan çocuk için söz konusudur (TMK 335). Çocuk erginlik yaşına, yani 18 yaşına gelince velayet sona erer. Mahkeme kararıyla kısıtlanan ergin çocuk, vasi atanmadıkça ana ve babanın velayeti altında kalmaya devam eder. Velayetin sona ermesiyle kişisel ilişki hükümleri de uygulanamaz hale gelir. Ancak ergin çocuğun eğitimi sürerse ana ve babanın destek yükümlülüğü başka hükümlere göre devam edebilir.

28. Anlaşmalı boşanma protokolündeki velayet hükümleri sonradan değiştirilebilir mi?

Anlaşmalı boşanmada çocuklara ilişkin hükümler hâkimin onayına tabidir ve hâkim çocuğun yararına uygun bulmazsa bunları değiştirebilir (TMK 166/3). Karar kesinleştikten sonra protokol hükmü kendiliğinden bağlayıcı olmaktan çıkmaz; ancak yeni olgular ortaya çıkarsa velayet TMK 183 ile değiştirilebilir. Protokolde diğer ebeveynin çocuğun dini eğitimine ilişkin karar yetkisini tamamen ortadan kaldıran hüküm geçersizdir (TMK 341). Velayet kamu düzenine ilişkin olduğundan ebeveynlerin kendi aralarında sonradan yaptığı fiilî düzenleme velayeti değiştirmez; değişiklik için mahkeme kararı gerekir. Protokolün velayet bölümünü değiştirmek isteyen taraf, yeni olguları ve çocuğun yararını gösteren delilleri dilekçesine eklemelidir.

29. Evlilik dışı ilişki veya sadakatsizlik velayeti etkiler mi?

Sadakatsizlik tek başına velayetin verilmemesi için yeterli değildir. Yargıtay, annenin eşine sadık kalmamasının çocuğa zarar verdiği somut olarak gösterilmedikçe velayeti engellemeyeceğine karar vermiştir. Boşanmadaki kusur velayetin başlı başına sebebi değildir; yalnızca çocuğun yararını etkilediği ölçüde dikkate alınır. Çocuğun bakımını ihmal etmek veya çocuğa zarar verecek bir ortam yaratmak ise değerlendirmeyi değiştirir.

30. Ekonomik güç velayet kararında belirleyici midir?

Hayır. Gelir ve konut durumu çocuğun bakımı açısından değerlendirilen unsurlardan biridir, ancak ekonomik güç tek başına ölçüt değildir. Ekonomik olarak zayıf ebeveyn iştirak nafakası ile destek alırken çocuğa sevgi ve istikrarlı bakım verebilir. Gelir farkı iştirak nafakasıyla dengelenebilir. Uygulamada çocuğun bakımını doğrudan üstlenen, günlük rutinini bilen ve ona zaman ayırabilen ebeveyn öne geçer.

31. Mesajlar, sosyal medya ve ses kayıtları delil olarak kullanılabilir mi?

Evet, ancak delillerin hukuka uygun yolla elde edilmiş olması gerekir (HMK 189). Kendi yazdığınız veya katıldığınız yazışmaların ekran görüntüleri genellikle kabul edilir. Başkasının özel yazışmalarına gizlice erişmek veya üçüncü kişiler arasındaki konuşmaları kaydetmek delili hukuka aykırı hale getirir. Gönderen, tarih ve saat bilgileri görünecek biçimde sunulmalıdır.

32. Kardeşler farklı ebeveynlere verilebilir mi?

Kardeşlerin ayrılmaması ilkesi Yargıtay uygulamasında güçlü bir ölçüttür. Kardeşler arasındaki bağ çocukların psikolojik güvenliği için önemli sayıldığından velayet kural olarak aynı ebeveyne verilir. Ancak çocukların farklı yaşlarda olması, birinin özel bir bakım ihtiyacı bulunması veya çocuğun açık tercihi gibi durumlarda ayrılma kabul edilebilir. Ayrılma halinde kardeşlerin kişisel ilişki düzeninde bir araya gelmesi sağlanmalıdır. Uzman raporu bu değerlendirmede önemli yer tutar.

33. Karar kesinleştikten sonra aynı konuda yeniden dava açılabilir mi?

Aynı olgulara dayanılarak aynı talep yeniden incelenmez. Ancak yeni olgular ortaya çıkarsa TMK 183 uyarınca yeni dava açılabilir. Kişisel ilişki düzenlemeleri maddi anlamda kesin hüküm oluşturmaz; koşullar değiştiğinde yeniden düzenlenebilir. Çocuğun yaşı büyüdükçe okul, tatil ve görüşme düzeni de yeni bir davayla güncellenebilir. Reddedilen davadan sonra yeni delil toplanıp yeni olgu gösterilmesi gerekir.

34. Yurt dışında verilmiş velayet kararı Türkiye'de geçerli midir?

Yabancı mahkeme kararının Türkiye'de uygulanabilmesi için 5718 sayılı MÖHUK hükümlerine göre tanıma veya tenfiz kararı alınması gerekir. Bu dava aile mahkemesinde açılır ve mahkeme kamu düzenine aykırılık, karşılıklılık ve çocuğun yararını inceler. Tanıma kararı olmadan yabancı karar Türkiye'de icra edilemez. Çocuk Türkiye'de yaşıyorsa ayrıca Türk mahkemesinde yeni velayet davası da açılabilir.

35. Büyükanne, büyükbaba veya üvey ebeveyn velayet ya da görüşme hakkı isteyebilir mi?

Velayet kural olarak ana ve babadan başkasına verilmez; ana ve babadan alındığında çocuğa vasi atanır (TMK 348). Büyükanne ve büyükbaba gibi hısımlar olağanüstü hallerde ve çocuğun yararına uygunsa kişisel ilişki kurma hakkı elde edebilir (TMK 325). Üvey ebeveyn ise çocuk üzerinde velayeti kullanan eşine uygun şekilde yardım eder ve gerektiğinde çocuğu temsil eder (TMK 338). Büyükanne ve büyükbabanın çocuğa bakması velayeti devrettiği anlamına gelmez; Yargıtay velayet görevinin başkasına bırakılamayacağını kabul eder.

Sonuç

Velayet davalarında belirleyici olan tek ölçüt çocuğun üstün yararıdır; ebeveynin kusuru, ekonomik gücü veya duyguları bu ölçütün gölgesinde kalır. Boşanma sırasında velayet TMK 182'ye göre belirlenir, sonradan ortaya çıkan yeni olgular TMK 183 ile değişiklik talebine konu olur ve çocuğun gelişimi tehlikedeyse TMK 346–351 koruma önlemlerini ve velayetin kaldırılmasını gündeme getirir. Velayet davasına özgü bir zamanaşımı yoktur, ancak istinaf süresi iki haftadır ve boşanmadan bağımsız velayet davasında bölge adliye mahkemesinin kararı kesindir. Bu yüzden ilk derece yargılamasında delilleri eksiksiz sunmak, uzman raporuna hazırlıklı gitmek ve çocuğu sürecin dışında tutmak sonucu belirler.

Velayet, kişisel ilişki veya iştirak nafakası konusunda dava açmayı ya da açılmış bir davaya karşı savunma hazırlamayı düşünüyorsanız Eskişehir Avukat Beyhan CAYMAZ ile iletişime geçerek dosyanızın somut durumuna göre yol haritası oluşturabilirsiniz. Bu rehber genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.