Hizmet Tespiti (Sigortalılık Tespiti) Davası: Dava Şartları, Süreler ve Yargıtay Uygulaması – 2026 Rehberi

Kısa cevap

Hizmet tespiti (sigortalılık tespiti) davası, SGK'ya hiç bildirilmemiş veya eksik bildirilmiş fiili çalışmanın, 5510 sayılı Kanun'un 86. maddesindeki (kaynaklarda çoğunlukla dokuzuncu fıkra olarak anılan) hüküm uyarınca iş mahkemesi ilamıyla tespit edilmesini sağlayan davadır. Görevli mahkeme iş mahkemesidir (7036 sayılı Kanun md. 5; 5510 sayılı Kanun md. 101); yetkili mahkeme ise genel olarak davalının yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer mahkemesidir (7036 sayılı Kanun md. 6). Dava, hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde açılmalıdır; bu süre hak düşürücüdür ve hâkim tarafından kendiliğinden gözetilir. İşe giriş bildirgesi gibi belgelerin SGK'ya verilmesi veya çalışmanın Kurumca tespit edilmesi hâlinde süre bakımından farklı sonuçlar doğabildiği için her dönem ayrı değerlendirilir. Hizmet tespiti talebi için arabulucuya başvurunun dava şartı değildir; aynı davada kıdem veya fazla çalışma gibi işçilik alacakları da isteniyorsa o alacaklar için arabuluculuk şartı ayrıca değerlendirilir. İspat; bordro, işyeri kayıtları, SGK kayıtları, banka kayıtları ve tanık beyanlarıyla yapılır, hâkim delilleri kendiliğinden de araştırabilir.

Hizmet tespiti davası; işçilik alacağı davası, işe iade davası ve SGK'ya yapılacak idari başvurudan farklıdır, her birinin mercii, süresi ve sonucu ayrıdır. Eskişehir Avukat Beyhan CAYMAZ olarak hazırladığımız bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Süreler çok sıkı olabileceğinden somut olayda en kısa sürede bir avukata başvurulması önerilir.

1. Kanun Yapısı ve Tarihçe

Hizmet tespiti davasının bugünkü dayanağı, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 86. maddesidir. Madde, işverenin aylık prim ve hizmet belgesi (muhtasar ve prim hizmet beyannamesi) verme yükümlülüğünü düzenler; bu belgeleri vermeyen veya çalışmaları Kurumca tespit edilemeyen sigortalıların, hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde iş mahkemesine başvurarak çalışmalarını ilamla ispatlayabilmelerine imkân tanır.

Önceki dönemde aynı kural 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 79. maddesinin onuncu fıkrasında yer alıyordu; 5510 sayılı Kanun'un yürürlüğe girmesiyle düzenleme bu kanuna taşınmıştır. Görev ve yargılama usulü bakımından uzun yıllar 5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uygulanmış, bu kanun yerine 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu yürürlüğe girmiştir. Ayrıca 6552 sayılı Kanun'un 64. maddesiyle 11 Eylül 2014'ten sonra açılan davalarda SGK'nın davalı gösterilmeyip davaya kendiliğinden ihbar edildiği ve fer'i müdahil olarak katıldığı görülmektedir.

2. Dava Şartları ve Unsurlar

Hizmet tespiti davasında çekirdek soru, davacının davalı işyerinde gerçekten ve bağımlı biçimde çalışıp çalışmadığıdır. 5510 sayılı Kanun'un 4. maddesinin (a) bendi, bir veya birden fazla işverene bağlı olarak hizmet akdiyle çalışanları zorunlu sigortalı sayar; işe giriş bildirgesi ise 5510 sayılı Kanun'un 8. maddesi kapsamında işveren tarafından Kuruma verilir. Mahkeme, bu iki çerçeve içinde fiilen çalışılan günleri ve bu günler için ödenen ücreti araştırır.

Davanın kabulü için genel olarak aşağıdaki unsurların birlikte değerlendirilmesi gerekir:

• Bağımlı çalışma: İşçi, işverenin talimat ve denetimi altında, belirli bir işyeri düzeninde çalışmalıdır. Bağımsız çalışma veya eser sözleşmesi hâlinde dava reddedilebilir; Uygulamada iş organizasyonu, denetim, ücret biçimi ve tanık beyanlarının tutarlılığı bu ayırımda dikkate alınan unsurlardır.

• Fiili çalışma ve süre: İşe başlama ve ayrılma tarihleri, günlük çalışma düzeni ve çalışılan gün sayısı dilekçede belirtilmelidir. Kısmi süreli veya saatlik işlerde günlük çalışma süresi esas alınarak aylık tam gün sayısı belirlenir.

• Ücret ve prime esas kazanç: Davada yalnızca çalışmanın varlığı değil, işçinin aldığı ücretin miktarı da tespit edilir; primler bu ücret üzerinden hesaplanır.

• Süre unsuru: Beş yıllık hak düşürücü sürenin dolmamış olması gerekir (bkz. 5. bölüm).

• Bildirimin eksikliği: Dava, işe giriş veya aylık prim ve hizmet belgelerinin hiç verilmediği ya da eksik verildiği (örneğin eksik gün veya eksik kazanç bildirildiği) durumlarda anlam kazanır.

• Yaş: 18 yaşın altındaki çalışma salt yaş nedeniyle geçersiz sayılmaz; ancak çıraklık sözleşmesi hükümlerine uygunluğu ve işin yaşa uygunluğu ayrıca araştırılır (ikincil kaynak).

İspat yükü kural olarak çalıştığını iddia eden davacıdadır. Ancak dava kamu düzenini ilgilendirdiğinden mahkeme, tarafların gösterdiği delillerle yetinmeyip gerekli delilleri kendiliğinden toplayabilir. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'nin bozma kararında da "gerek görüldüğünde resen araştırma yapılarak kanıt toplanabileceği" belirtilmiştir (bkz. 10. bölüm).

3. Talep Sonuçları ve Örnek Prim Hesabı

Davanın aslı talebi bir tespit talebidir: belirli bir işyerinde, belirli tarihler arasında, belirli bir ücret üzerinden sigortalı çalışma bulunduğu mahkeme ilamıyla belirlenir. Karar kesinleştiğinde SGK, tespit edilen günleri ve kazançları sigortalının hizmet dökümüne işler; kaynaklarda, kesinleşen kararlarda bildirilmemiş sigortalıların Kurumca tescil edildiği de belirtilmektedir. Kararda belirlenen aylık kazanç ve prim ödeme gün sayıları üzerinden hesaplanan primler ve gecikme zammı işverenden istenir. Bu sonuçlar emeklilik için gereken sigortalılık süresi ile prim gün sayısını doğrudan etkiler.

Aşağıdaki hesap yalnızca örnek amaçlıdır. Geçmiş dönemlere ilişkin primler o dönemin asgari ücreti, prime esas kazanç sınırları ve prim oranlarıyla hesaplanır; ayrıca teşvik indirimleri, iş kolu ve tehlike sınıfına göre değişen kısa vadeli sigorta kolu primi, işsizlik sigortası primi ve gecikme zammı buna dahil değildir. Gerçek tutar SGK tarafından hesaplanır.

Kullanılan güncel değerler (1 Ocak–31 Aralık 2026): brüt aylık asgari ücret 33.030,00 TL (günlük 1.101,00 TL); prime esas kazanç günlük üst sınırı 9.909,00 TL, aylık üst sınırı 297.270,00 TL; SGK sigortalı payı %14, işveren payı %21,75. Asgari ücret, 26 Aralık 2025 tarihli ve 33119 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Asgari Ücret Tespit Komisyonu'nun 2025/1 sayılı kararına dayanır. Bu tutarlar yıl içinde ya da sonraki yıllarda değişir.

Bu örnekte işçi, tespit edilen süre için 360 prim günü kazanabilir. Gerçekte ücret asgari ücretin üzerindeyse prim matrahı da üzerinden hesaplanır, ancak günlük üst sınırı aşan kısmı prime esas kazanca dahil edilmez.

4. Benzer Dava ve Kurumlarla Ayırım

Hizmet tespiti davası sıkça işçilik alacağı davası, işe iade davası veya SGK kayıtlarının düzeltilmesi talepleriyle karıştırılır. Aşağıdaki tablo, günlük uygulamada en çok karıştırılan yolları karşılaştırır.

Uygulamada en sık görülen hata, önce hizmet tespiti için dava açılıp işçilik alacakları için arabulucuya hiç başvurulmaması veya her kalemin arabuluculuk tutanağında ayrı ayrı yazılmamasıdır. Bu durumda dava, tespit kısmı bakımından görülse bile alacak kalemleri usulden reddedilirlir.

5. Süreler

Hizmet tespiti davasında en kritik süre, hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayan beş yıllık hak düşürücü süredir. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'nin 12.09.2022 tarihli bozma kararında süre, tespiti istenen hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde dava açılması gerektiği şeklinde ifade edilmiştir. Süre her çalışma yılı için ayrı hesaplanır. Örneğin 2021 yılında geçen çalışma için süre 31 Aralık 2021'den başlar ve 31 Aralık 2026'da sona erer; 2022 yılındaki çalışma için son gün 31 Aralık 2027'dir. Bu hesap, aşağıdaki istisnalar bulunmadığı varsayımıyla yapılmıştır.

Kaynaklarda ve Yargıtay uygulamasında beş yıllık sürenin işlemediği veya kesildiği haller de tartışılmaktadır. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'nin anılan kararına göre, yönetmelikte sayılan belgelerden birinin (örneğin işe giriş bildirgesi veya dönem bordrosunun) Kuruma verilmesi hâlinde, Kurumca öğrenilen ve sonrasında kesintisiz devam eden çalışmalar bakımından hak düşürücü sürenin geçtiğinden söz edilemez. Kesintili çalışmalarda ise kesintisiz çalışmanın bittiği yılın sonu başlangıç alınır. Ayrıca müfettiş tutanağı veya Kurum denetimiyle çalışmanın tespit edildiği hallerde de süre işlemeyecektir. Bir işçinin işveren aleyhine açtığı işçilik alacağı davalarının süreyi durdurup durdurmadığı kaynaklarda tartışmalıdır; bu sebeple bu yöntemle süreyi uzatmaya güvenilmemelidir.

Sürenin kaçırıldığından şüphe duyulan her durumda, hesabın yapılması ve dava açılması için vakit kaybetmeden bir avukata danışılması güvenli yoldur.

6. Görevli ve Yetkili Mahkeme, Dava Dilekçesi, Deliller ve İspat Yükü

Görevli mahkeme. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 5. maddesi, iş ilişkisinden doğan hukuk uyuşmazlıklarının yanı sıra Sosyal Güvenlik Kurumu'nun taraf olduğu iş ve sosyal güvenlik mevzuatından doğan uyuşmazlıkları da iş mahkemelerinin görevine verir (bazı istisnaları vardır). 5510 sayılı Kanun'un 101. maddesi de kanunun uygulanmasıyla ilgili uyuşmazlıkların iş mahkemelerinde görüleceğini düzenler. İş mahkemesi kurulmamış yerlerde, bu davalara asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla bakar. Görev kamu düzenine ilişkindir ve mahkemece kendiliğinden gözetilir.

Yetkili mahkeme. 7036 sayılı Kanun'un 6. maddesine göre genel olarak davalının dava açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesi ile işin veya işlemin yapıldığı yer mahkemesi yetkilidir; davalı birden fazlaysa bunlardan birinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir. Bu maddeye aykırı yetki sözleşmeleri geçersizdir. İşçinin bu seçenekler arasında seçim hakkı olduğu ve yetkinin kesin nitelik taşır. Eskişehir'de çalışmış biri için, işyeri Eskişehir'deyse Eskişehir iş mahkemeleri yetkilidir; ancak somut olayda işverenin yerleşim yeri ve işyerinin adresi ayrı ayrı kontrol edilmelidir.

Davalılar. Kaynaklara göre 11 Eylül 2014'ten sonra açılan davalarda dava işveren aleyhine açılır, SGK kendiliğinden ihbar edilir ve fer'i müdahil sıfatıyla yargılamada yer alır. İşyeri el değiştirmiş veya alt işveren–aslî işveren ilişkisi varsa, hangi işverenlerin davaya dahil edileceği ayrıca incelenmelidir; aslî işverenin alt işverenin ödeyemediği borcundan sorumluluğu söz konusudur.

Dava dilekçesi. Dilekçede mahkeme, taraflar, çalışılan işyerinin unvanı ve adresi, işe başlama ve ayrılma tarihleri, yapılan iş, günlük çalışma düzeni, alınan ücret ve ücretin ödeme şekli, SGK'ya bildirilmiş varsa bildirilen dönemler ve eksik bildirilen gün/kazançlar, delil listesi ve açık bir tespit talebi yer almalıdır. Her çalışma dönemi ve her işyeri ayrı gösterilmeli, yer ve tarih bilgileri tutarlı olmalıdır.

Deliller. Başlıca deliller şunlardır:

• sonradan düzenlenmesi güç olan belgeler: yasal defterler, ücret bordroları, ücret hesap pusulaları, özlük dosyası ve sözleşmeler;

• SGK kayıtları: işe giriş bildirgesi, aylık prim ve hizmet belgeleri, müfettiş raporları;

• banka hesap hareketleri ve ücret ödemelerini gösteren dekontlar;

• tanık beyanları: aynı dönemde SGK'ya bildirilmiş çalışanlar, komşu işyeri sahipleri ve çalışanları önemlidir; beyanların tutarlı ve inandırıcı olması gerekir;

• yerinde keşif ve uzman/ SGK denetim elemanı görüşü, gerekirse mahkemece kendiliğinden toplanan deliller.

Kamu işyerlerinde yalnızca tanık sözleriyle sonuca gidilmesinin doğru olmayacaktır. İmzası sigortalıya ait işe giriş bildirgeleri ve çalışma belgeleri ile kısmi bildirimler kesintili çalışmaya işaret edebilecekve aksinin eşdeğer delille ispatı gerekecektir.

İspat yükü. İspat yükü kural olarak çalıştığını ileri süren taraftadır; ancak mahkeme resen araştırma yapabilir ve Yargıtay kararlarında tanık beyanlarının inandırıcılığının ayrıca incelenmesi gerektiği vurgulanmıştır.

7. Harç, Yargılama Gideri ve Vekâlet Ücreti

Hizmet tespiti davası para alacağı değil tespit talebi içerdiği için genellikle konusu değer ile ölçülemeyen (maktu harçlı) dava olarak ele alınır. Dilekçe verilirken güncel tarife mahkeme veznesinden veya yargı harçları tebliğinden kontrol edilmelidir. Harçlar ödenmeden sonraki işlemler yapılmaz; karşı taraf öderse işlem devam eder.

Yargılama giderleri arasında tebligat ve posta giderleri, bilirkişi ücreti, keşif gideri ve tanık giderleri bulunur. İş mahkemelerinde bu giderler davayı kaybeden tarafın yüküne konur. Hizmet tespiti davalarında bilirkişi gerekmez; ancak ücret ve kazanç hesabı gerektiğinde uzman görüşü alınabilir. SGK'ya özgü bir harç muafiyeti hükmü erişilen kaynaklarda doğrulanamamıştır; genel olarak genel bütçeye dahil idarelerin harçtan muaf olduğu belirtilmektedir.

Vekâlet ücreti, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'ne göre belirlenir.

8. Karar, İstinaf/Temyiz, Kesinleşme ve İcra

Mahkeme davayı kabul ederse kararın hükmünde çalışmanın işyeri, başlangıç ve bitiş tarihleri, çalışılan gün sayısı ve prime esas kazanç yıl ve ay bazında yazar. Ret hâlinde (örneğin süre geçmişse veya bağımlı çalışma ispatlanamamışsa) taraflar kararı kanun yoluna taşıyabilir. İlk derece mahkemesi kararlarına karşı istinaf yolu (bölge adliye mahkemesi), ardından kanunda aranan koşullar varsa temyiz yolu (Yargıtay) açıktır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda istinaf ve temyiz süresi genel olarak kararın tebliğinden itibaren iki haftadır. Konusu para olmayan tespit davalarında parasal kesinlik sınırının uygulanıp uygulanmayacağı ayrıca değerlendirilmelidir.

Karar kesinleştiğinde SGK kararı uygulamakla yükümlüdür; Kurumun kesinleşmeden kararı uygulamakla yükümlü olmadığını hatırlatırız. Kesinleşen kararda yer alan gün sayıları sigortalı hizmet dökümüne işlenir ve primler işverenden gecikme zammıyla tahsil edilir. İşveren açısından, kararda tespit edilen dönem için işe giriş bildirgesi ve prim belgelerinin verilmemesi idari para cezası doğurur; ceza tutarları ve koşulları 5510 sayılı Kanun'un ilgili hallerinde güncel olarak kontrol edilmelidir. Kesinleşen tespit kararları genellikle kendiliğinden icra edilebilir bir para hükmü içermez; para tahsili SGK'nın prim tahsil işlemleriyle yapılır.

9. İlk Adımlar

Sigortasız veya eksik sigortalı çalışma iddiasıyla karşı karşıya gelen işçi ile işveren için izlenecek yol farklıdır. Aşağıdaki öneriler genel nitelikte olup somut olaya göre değişebilir.

İşçi için

• Hizmet dökümünü kontrol edin. e-Devlet üzerinden SGK hizmet dökümünüzü alıp hangi dönemlerin eksik veya hiç bildirilmediğini belirleyin.

• Süreleri hesaplayın. Her çalışma yılı için beş yıllık hak düşürücü sürenin hangi tarihte dolacağını not edin; en eski dönemin son gününü esas alın.

• Delilleri toplayın. Bordro, ücret dekontu, banka hareketleri, mesajlaşmalar, fotoğraf ve videolar, iş yerinden belgeler, çalışma arkadaşlarının ve komşu işyerlerinin ad ve adresleri gibi bilgileri sıralayın.

• Alacak taleplerini ayrı değerlendirin. Kıdem, ihbar, fazla çalışma gibi talepleriniz varsa bunlar için arabuluculuk şartını ve zamanaşımını ayrı hesaplayın.

• Bir avukata danışın. Eskişehir Avukat Beyhan CAYMAZ gibi iş hukuku alanında çalışan bir avukat, süre ve delil analizini birlikte yapabilir.

İşveren için

• Kayıtları güncelleyin. İşe giriş bildirgelerini, aylık prim ve hizmet belgelerini, bordroları ve ödeme belgelerini dosyalayın; bildirimlerin zamanında ve gerçek ücret üzerinden yapıldığından emin olun.

• Geçmiş dönemleri gözden geçirin. Bildirimde eksik varsa, SGK'ya gerekli düzeltme ve başvuru yapılmasının idari para cezası ve gecikme zammı açısından etkisini bir uzmanla değerlendirin.

• Dava açıldıysa süreleri kaçırmayın. Cevap dilekçesi ve delil sunma sürelerine uyun; hak düşürücü süre def'ini ve çalışmanın bağımsız/bağımlı niteliğine ilişkin savunmaları zamanında ileri sürün.

• Bağlantılı sorumlulukları inceleyin. Alt işveren veya işyeri devri varsa müteselsil sorumluluğu ve dava taraflarını netleştirin.

10. Yargıtay'ın Yerleşik Yaklaşımı

Hukuk Genel Kurulu'nun 07.02.2024 tarihli kararı esas olarak bir internet sitesi editörünün çalışmasının hizmet akdi mi yoksa bağımsız çalışma mı olduğuna ilişkindir; hak düşürücü süre bu kararda yalnızca taraf savunması olarak geçmektedir. Bu nedenle karar, özellikle bağımlı çalışma ve ispat konusunda örnek olarak dikkate alınır. Sosyal güvenlik uzmanları ve müelliflerce ayrıca, Yargıtay'ın müfettiş tespiti yapılan hallerde, işverence imzalanmış bordroda prim kesintisi görülen ancak primin yatırılmadığı hallerde ve benzeri durumlarda sürenin işlemeyeceği yönünde karar verdiği belirtilmektedir.

11. Konuya Özgü Ek Bölümler

Alt işveren ve aslî işveren. Alt işveren işçisinin hizmet tespiti davasında, kaynaklarda aslî işverenin alt işverenin ödeyemediği prim borcundan müteselsilen sorumlu olabileceği belirtilmektedir. Bu nedenle dilekçede ve davalı seçiminde işyerinin hangi işverene bağlı olduğu, işin nişanı ve sözleşme zinciri ayrıca incelenmelidir. Muvazaalı alt işverenlik iddiası varsa bu ayrı bir tartışma konusudur ve bu rehberin kapsamını aşar.

Kamu işyerleri. Kamu kurumlarında çalışma iddiasında atama kararları, görevlendirme yazıları ve kurum kayıtları öne çıkar; yalnızca tanık beyanlarıyla sonuca gidilmesinin doğru olmadığını beliritiriz.

İşyeri devri ve el değiştirme. İşyeri el değiştirmişse kaynaklara göre yeni işverenin de davaya dahil edilmesi gerekebilir; hangi dönemden kimin sorumlu olduğu devir tarihine ve sözleşmeye göre belirlenir.

Yabancı uyruklu çalışanlar ve yurt dışı unsur. Yabancı uyruklu bir çalışanın Türkiye'de çalışırken sigortalı sayılıp sayılmayacağı uluslararası sözleşmelere ve çalışma izni durumuna bağlı olabilir. Sigortalı sayılmayan bazı gruplar mevzuatta sayılmıştır; somut olayda uyruğun, çalışma izninin ve varsa ikili sosyal güvenlik anlaşmasının ayrıca incelenmesi gerekir.

Mirasçılar. Sigortalının ölmesi hâlinde mirasçılar, murisin hayattayken sürenin dolmamış olması kaydıyla dava açabilir; bu ayrıntı özellikle dul ve yetim aylığı talepleri açısından önem taşır.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Hizmet tespiti davası nedir ve ne işe yarar?

Hizmet tespiti davası, SGK'ya bildirilmeyen veya eksik bildirilen çalışmanın iş mahkemesi kararıyla belirlenmesini sağlar. Karar kesinleştiğinde tespit edilen günler ve kazançlar sigortalının hizmet dökümüne işlenir. Bu kayıtlar emeklilik için gereken sigortalılık süresi ve prim gün sayısı açısından önem taşır. Dava, tek başına tazminat veya alacak hakkı doğurmaz; bu talepler ayrı bir dava veya arabuluculuk süreciyle ileri sürülmelidir. Bu nedenle hizmet tespiti ve işçilik alacakları genellikle birbirini tamamlayan ama ayrı değerlendirilen taleplerdir.

2. Hangi durumlarda hizmet tespiti davası açılır?

Dava, işe giriş bildirgesi hiç verilmemişse, çalışma bazı dönemler için bildirilmemişse veya gün ve kazanç eksik bildirilmişse gündeme gelir. Örneğin işçi beş ay çalışmış ancak yalnızca iki ay bildirilmişse kalan dönem için tespit istenebilir. Aynı şekilde asgari ücret üzerinden bildirilen ancak gerçekte daha yüksek ücret alınan durumlarda da kazancın tespiti talep edilebilir. Davanın kabulü için çalışmanın bağımlı ve fiili olarak yapıldığının ispatı gerekir. Somut olayda hangi tespitin isteneceği, delillere göre belirlenmelidir.

3. Dava hangi mahkemede açılır?

Dava iş mahkemesinde açılır. Görev, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 5. maddesi ve 5510 sayılı Kanun'un 101. maddesi çerçevesinde belirlenir. İş mahkemesinin bulunmadığı yerlerde asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla bakar. Görev kuralları kamu düzenine ilişkindir ve mahkeme kendiliğinden gözetir. Yanlış mahkemede açılan dava görevsizlik kararıyla sonuçlanabilir ve dosya gönderilir.

4. Yetkili mahkeme neresidir?

7036 sayılı Kanun'un 6. maddesine göre davalının dava tarihindeki yerleşim yeri mahkemesi ile işin yapıldığı yer mahkemesi yetkilidir. Davalı birden fazlaysa bunlardan birinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkili olabilir. Yetki sözleşmeleri geçersizdir, yani taraflar yetkili mahkemeyi önceden anlaşarak değiştiremez. İşçi çoğu zaman bu seçenekler arasında tercih yapabilir. Dilekçe vermeden önce işverenin güncel adresi ve işyerinin bulunduğu yer mutlaka kontrol edilmelidir.

5. Dava açma süresi ne kadardır?

Hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde dava açılması gerekir. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'nin 12.09.2022 tarihli kararında bu süre aynı şekilde ifade edilmiştir. Süre hak düşürücüdür; yani hâkim tarafından kendiliğinden gözetilir ve taraflar anlaşsa bile uzatılamaz. Süre her çalışma yılı için ayrı hesaplanır. Süreyi kaçırdığınızdan şüpheleniyorsanız dosyanın kısa sürede bir avukat tarafından incelenmesi önerilir.

6. Beş yıllık süre ne zaman başlar? Örnek verir misiniz?

Süre, hizmetin geçtiği yılın 31 Aralık günü başlar. Örneğin Mart 2021'de çalışan bir kişi için süre 31 Aralık 2021'de başlar ve 31 Aralık 2026'da dolar. Bu nedenle yalnızca 2021 yılında çalışılıp başka bir bildirim bulunmayan bir dönem için dava açma imkânı 2026 yılı sonunda sona erer. 2022'de geçen çalışma için son gün 31 Aralık 2027'dir. Bu örnek, süreyi kesen veya işlemesini engelleyen bir durumun bulunmadığı varsayımıyla verilmiştir.

7. Süre her dönem için ayrı mı hesaplanır?

Evet, süre çalışma dönemi bazında ele alınır. Kesintisiz devam eden çalışmalarda ise, işe giriş bildirgesi verildikten sonra devam eden çalışma bakımından bildirim öncesi dönem için de sürenin geçtiğinden söz edilemeyeceği yönünde değerlendirmeler vardır. Çalışma kesintili ise her kesintisiz dönem ayrı incelenir. Bu nedenle aynı işverenle farklı dönemlerde çalışan kişilerin tüm bildirgelerin tarihlerini tek tek incelemesi gerekir.

8. İşe giriş bildirgesi verilmişse süre işlemez mi?

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'nin 12.09.2022 tarihli kararında, yönetmelikte belirtilen belgelerin Kuruma verilmesi hâlinde, Kurumca öğrenilen ve sonrasında kesintisiz devam eden çalışmalar bakımından hak düşürücü sürenin geçtiğinden söz edilemeyeceği belirtilmiştir. Bu ilke, bildirim öncesi dönemlerin de aynı durumda olup olmadığını etkileyebilir. Ancak her olayda çalışmanın kesintisiz olup olmadığı ve belgelerin hangi tarihte verildiği ayrıca araştırılır. Bu nedenle genel bir kuraldan çok somut olaya bakmak gerekir.

9. SGK müfettişi çalışmayı tespit ettiyse ne olur?

Kurum müfettişinin düzenlediği tutanak veya Kurum denetiminde çalışmanın tespit edilmesinin süre bakımından işçi lehine sonuç doğurur. Karar metninde de hak düşürücü sürenin "Kurumca tespit edilemeyen" çalışmalar bakımından uygulanacağına işaret edilmiştir. Müfettiş tespiti yapılmış olması dava açma ihtiyacını her zaman ortadan kaldırmaz; tespit edilen dönem dışında kalan süreler için ayrıca dava gerekebilir. Denetim raporu varsa dilekçeye eklenmelidir.

10. İşçilik alacağı davası hak düşürücü süreyi durdurur mu?

Ayrı bir işçilik alacağı davası veya arabuluculuk süreci başlatmak, hizmet tespiti için süreyi koruyacağı anlamına gelmez. Güvenli yol, hizmet tespiti talebini süre dolmadan açıkça ve ayrıca ileri sürmektir. Aynı dilekçede hem tespit hem alacak talep edilecekse arabuluculuk şartı kalem bazında ayrıca incelenmelidir.

11. Hizmet tespiti için arabulucuya başvurmak zorunlu mudur?

Hayır, hizmet tespiti davasın, alacak veya tazminat içermediği ve kamu düzenine ilişkin olduğu için zorunlu arabuluculuk kapsamı dışındadır. 7036 sayılı Kanun'un 3. maddesi ise bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi ve işveren alacağı ile tazminat ve işe iade davalarında arabuluculuğu dava şartı olarak düzenler.

12. Hizmet tespiti ile birlikte kıdem tazminatı veya fazla mesai de istenebilir mi?

Taraflar aynı davada hem tespit hem alacak isteyebilir; ancak alacak kalemleri için arabulucuya başvurmak ve son tutanakta her kalemi açıkça yazdırmak gerekir. Kaynaklarda, son tutanakta görüşülmeyen bir alacak kalemi için dava şartının gerçekleşmediği ve o kalem yönünden davanın usulden reddedilebileceği belirtilmektedir. Bu risk nedeniyle kıdem, ihbar, fazla mesai ve yıllık izin gibi her kalem arabuluculuk başvurusunda ayrı ayrı yazılmalıdır. Tespit talebi ise aynı dosyada devam edebilir.

13. Davada SGK davalı gösterilir mi?

11 Eylül 2014'ten sonra açılan davalarda SGK'nın davalı gösterilmediği, davaya kendiliğinden ihbar edildiği ve fer'i müdahil olarak katıldığı görülmektedir. Daha eski dönemlerde SGK'ya husumet yöneltilmesi gerekiyordu. Dava açarken davalı sıfatının kime yöneltileceği, dava tarihine ve güncel uygulamaya göre kontrol edilmelidir. Yanlış davalıya yöneltilen dava zaman kaybına yol açabilir.

14. İşveren işyerini kapattıysa veya devrettiyse dava nasıl açılır?

İşyeri kapanmışsa ancak işveren (gerçek kişi veya tüzel kişi) hâlen varsa, dava o işverene açılır. İşyeri el değiştirmişse kaynaklara göre yeni işverenin de davaya dahil edilmesi gerekebilir. Devir tarihi, sözleşmeler ve çalışma dönemleri hangi işverenin sorumlu olduğunu belirler. Şirket tasfiye edilmişse ticaret sicili kayıtları ve tasfiye memurları araştırılmalıdır. İşveren bulunamazsa mahkemeden adres araştırması talep edilebilir.

15. Alt işveren işçisi aslî işverene karşı dava açabilir mi?

Aslî işverenin, alt işverenin ödeyemediği borcundan müteselsilen sorumlu olabileceği gündeme gelir. Bu sorumluluk 5510 sayılı Kanun'daki ilgili hükümlere dayanır ve aslî işveren–alt işveren ilişkisinin geçerli olup olmadığına göre değişir. Dava açmaya karar vermeden önce hangi işverene bağlı çalışıldığını gösteren belgeler toplanmalıdır. Muvazaalı alt işverenlik iddiası varsa bu ayrı bir inceleme gerektirir. Her iki işverenin de davalı gösterilmesi gerekip gerekmediği somut olaya göre değerlendirilmelidir.

16. Hangi deliller kullanılır?

Bordro, ücret hesap pusulaları, yasal defterler, özlük dosyası, sözleşmeler, SGK kayıtları, banka hareketleri, tanık beyanları ve gerekirse yerinde keşif kullanılan başlıca delillerdir. Sonradan düzenlenmesi güç olan belgeler daha değerli görülmektedir. Mesajlaşmalar, fotoğraflar, işyeri giriş–çıkış kayıtları ve diğer çalışanların ifadeleri de yardımcı olabilir. Mahkeme gerekli gördüğünde kendiliğinden de delil toplayabilir. Delil listesi dilekçede ayrıntılı verilmelidir.

17. Tanık nasıl olmalıdır? Komşu işyeri tanıkları dinlenir mi?

Evet. Tanıkların çalışma dönemini, işyerini ve davacının yaptığı işi doğrudan bilmesi, anlatımlarının tutarlı ve inandırıcı olması gerekir. Kaynaklarda aynı dönemde SGK'ya bildirilmiş çalışanların ve komşu işyerlerinin sahipleri ile çalışanlarının tanık olarak dikkate alınabileceği belirtilmektedir. Çok eski tarihli ve belirsiz anlatımlar genellikle zayıf kabul edilir. Yargıtay kararlarında da tanık ifadelerinin inandırıcılığı üzerinde durulması gerektiği vurgulanmıştır. Tanık listesi verilirken ad, soyad ve adres bilgilerinin eksiksiz yazılması önemlidir.

18. Bordro ve banka kaydı yoksa çalışma ispat edilebilir mi?

Yazılı belge bulunmasa da tanık beyanları, işyerinde çekilmiş fotoğraflar, mesajlar ve üçüncü kişi kayıtlarıyla çalışma ispatlanabilir. Ancak yalnız tanık sözlerine dayanmak, özellikle kamu işyerlerinde ve akraba ilişkisi bulunan işyerlerinde zayıf kalır. Bu nedenle ek delil bulmak, örneğin işyeri giriş kartları, servis kayıtları, müşteri veya tedarikçi yazışmaları toplamak yararlı olur. Mahkemenin resen araştırma yetkisi de bu tür dosyalarda ispatı kolaylaştırabilir. Yine de sonucun delillerin gücüne göre değişeceği unutulmamalıdır.

19. İmzalı işe giriş bildirgesi ve kısmi bildirimler neyi gösterir?

İmzası sigortalıya ait işe giriş bildirgeleri ve çalışma belgelerinin ve kısmi bildirimlerin kesintili çalışmaya işaret eden bir karine oluşturabileceğini ve aksinin eşdeğer delille kanıtlanması gerektiğini belirtilmekte fayda vardır. Yani bildirilen dönemler arasındaki boşluklarda çalışıldığı iddiası daha zor ispatlanabilir. Her bildirgenin tarihi, kime ait olduğu ve işçinin imzası dikkatle incelenmelidir. Bu karine, ihtilaflı dönemin uzunluğuna ve diğer delillere göre güçlenebilir veya zayıflayabilir. Dava dosyasında bildirgelerin tüm kök nüshaları SGK'dan istenmelidir.

20. Eksik gün veya eksik ücret bildirilmişse dava açılabilir mi?

Evet, çalışma gerçekte bildirilenden fazla gün sürmüşse veya ücret gerçekte bildirilenden yüksekse, bu eksiklikler hizmet tespiti davasının konusu olabilir. Dilekçede hangi aylarda kaç gün eksik olduğu ve gerçek ücretin ne olduğu açıkça yazılmalıdır. Mahkeme tespit edilen ücret düzeyine göre primlerin tahsiline karar verilmesini sağlar. Eksik bildirim iddialarında ispat, bordro ve banka kayıtları ile tanık beyanları üzerinden yapılır. Hak düşürücü süre bu iddialar için de gözetilir.

21. Asgari ücret gösterilip elden fazla ücret alındıysa ne yapılmalı?

Dava dilekçesinde hizmet süresi ve ücret miktarının belirtilmesi gerektiğini ve mahkemenin tespit ettiği ücret düzeyine göre primlerin tahsil edileceğini ifade etmek isteriz. Elden ödenen ücreti ispat etmek için banka hareketleri, aynı işyerinde aynı işi yapan çalışanların aldığı ücretler ve tanık beyanları kullanılabilir. Ücret iddiasını güçlendirmek için sektördeki emsal ücret araştırması da talep edilebilir. Ancak iddia edilen ücret ispatlanamazsa mahkeme daha düşük bir ücreti esas alabilir. Bu nedenle ücret iddiasının gerçekçi ve delille desteklenmiş olması önemlidir.

22. Kısmi süreli veya saatlik çalışma için dava açılabilir mi?

Saat başı veya kısa süreli işlerde günlük çalışma süresi esas alınarak aylık tam gün sayısının belirlendiği belirtilmektedir. Bu nedenle haftanın bazı günlerinde veya günün belirli saatlerinde çalışan kişiler de dava açabilir. Çalışma düzeni, günlük saat sayısı ve ücret ayrıntılı anlatılmalıdır. Kısmi süreli çalışmanın bağımlı çalışma niteliği taşıyıp taşımadığı ayrıca incelenir. Sonuç olarak prim gün sayısı hesaplanırken gerçek çalışma zamanı esas alınır.

23. 18 yaşından küçükken çalışma için dava açılabilir mi?

!8 yaşın altındaki çalışmanın salt yaş nedeniyle geçersiz sayılmaz. Ancak çıraklık sözleşmesi hükümlerine uygunluğu ve işin yaşa uygunluğu ayrıca araştırılır. Bu nedenle çocuk yaşta çalışan kişiler de hizmet tespiti talep edebilir. Çalışma izni veya okul durumu gibi bilgilerin dosyaya sunulması faydalı olur. Ancak çocukların çalıştırılmasına ilişkin ayrı yasaklar nedeniyle işveren açısından ek yaptırımlar da gündeme gelebilir.

24. Aile işletmesinde veya akrabaya yapılan çalışmada dava açılabilir mi?

Akrabalar arasında yalnız tanıkla ispat zorlaşır; kaynaklarda aksini gösteren yazılı belge olmadan salt tanıkla hizmet ilişkisine hüküm kurulmasının doğru olmayacağı belirtilmektedir. Aile işletmesinde yapılan yardım ile bağımlı çalışma arasındaki fark günün düzeni, ücret ödemesi ve talimat üzerinden incelenir. Karşılıksız yardım niteliğinde çalışma hizmet tespitine konu olmaz. Bu nedenle ücret ödemeleri, banka hareketleri ve diğer çalışanların ifadeleri önem kazanır. Akrabalık ilişkisi bulunan davalarda mahkeme aynı soyadlı tarafların akrabalığını araştırabilir.

25. Bağımsız çalışma ile hizmet akdi arasındaki fark davayı nasıl etkiler?

Sigortalı sayılma için bağımlı çalışma gerekir; bir işin bağımsız olarak veya eser sözleşmesi kapsamında yapılması hâlinde dava reddedilebilir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 07.02.2024 tarihli kararı (E. 2022/1252, K. 2024/72), 5510 sayılı Kanun m.86/9'a dayalı bir hizmet tespiti davasında bu ayırımın önemini göstermektedir. Kararda, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerekli delillerin mahkemece kendiliğinden toplanması ve tanık ifadelerinin inandırıcılığının değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir. Bağımlılık ayrımında talimat verilmesi, çalışma saatlerinin belirlenmesi, ücretin düzenli ödenmesi ve iş organizasyonuna dahil olma gibi unsurlara bakılır. Bu unsurları gösteren belgeler ve tanıklar bu yüzden önemlidir.

26. Mirasçılar hizmet tespiti davası açabilir mi?

Sigortalının ölmesi hâlinde mirasçıların dava hakkı başlar ve sürenin murisin hayattayken dolmamış olması gerektir. Bu, özellikle dul ve yetim aylığı talepleri bakımından önem taşır. Mirasçılar mirasçılık belgesi ve ölüm kaydıyla birlikte dava açmalıdır. Murisin çalışma dönemleri, bildirim tarihleri ve varsa SGK başvuruları dosyaya eklenmelidir. Süre hesabı karmaşık olduğundan mirasçıların bir avukata danışması önerilir.

27. Kamu kurumunda çalışma iddiasında ispat nasıl yapılır?

Kamu işyerlerinde atama kararları, görevlendirme yazıları ve kurum kayıtları ön plandadır. Kaynaklarda yalnızca tanık sözleriyle sonuca gidilmesinin doğru olmayacağı belirtilmektedir. Bu nedenle kurumdan gelen yazılar, görevlendirme ve hesap kayıtları, ödeme belgeleri ve personel listeleri toplanmalıdır. Mahkeme ilgili kurumdan bu belgeleri isteyebilir. Kamu kurumu ile yapılan hizmet alımı sözleşmeleri varsa alt işveren ilişkisi de ayrıca incelenmelidir.

28. Yabancı uyruklu çalışan için hizmet tespiti davası açılabilir mi?

Yabancı uyruklu bir çalışanın Türkiye'de sigortalı sayılıp sayılmayacağı uyruk, çalışma izni ve varsa ikili sosyal güvenlik anlaşmalarına göre değişebilir. Mevzuatta bazı kişiler sigortalı sayılmayanlar arasında sayılmıştır; bu istisnaların somut olaya uygulanıp uygulanmadığı ayrıca incelenmelidir. Çalışma izni olmaması tek başına hizmet tespiti talebini otomatik olarak ortadan kaldırmaz, ancak yargılama ve süre açısından ek sorular doğurabilir. Bu tür dosyalarda pasaport, ikamet izni ve çalışma izni belgeleri dosyaya sunulmalıdır. Kesin değerlendirme için uzmandan görüş alınması gerekir.

29. Hizmet tespiti ile işe iade davası birlikte açılabilir mi?

Tespit talebi ile işe iade talebi farklı niteliktedir ve her birinin süresi ve şartları ayrıdır. İşe iade davası için arabuluculuk dava şartıdır ve fesihten itibaren kısa, kesin süreler vardır; hizmet tespiti için ise beş yıllık hak düşürücü süre gündemdedir. İşe iade davası açmak için çalışmanın 30 gün ve üzeri sürmesi ve diğer şartların da bulunması gerekir; sigortasız çalışma bu şartların ispatını zorlaştırabilir. Uygulamada önce hizmet tespiti sonucunun beklenmesi gerekip gerekmediği veya iki talebin birlikte yapılıp yapılamayacağı dosyaya göre değiğir. Bu nedenle sürelerin kaçırılmaması için en kısa sürede avukata başvurulmalıdır.

30. Dava ne kadar sürer?

Süre mahkemenin iş yüküne, tanık sayısına, SGK'dan istenen kayıtlara ve bilirkişi ihtiyacına göre değişir. Erişilen kaynaklarda kesin bir süre verilmemiştir; bu nedenle bu rehberde tahmini bir süre belirtilmemektedir. Tanık dinleme, kurum yazışmaları ve gerekirse yerinde keşif süreci uzatabilir. Kararın istinaf veya temyiz aşamasına gitmesi toplam süreyi de uzatır. Delilleri tam ve düzenli sunmak süreyi kısaltmaya yardımcı olur.

31. Dava için harç ve masraf ne kadardır?

Hizmet tespiti davası genellikle konusu para ile ölçülemeyen (maktu harçlı) dava olarak ele alınır. Harç tutarları her yıl güncellenir ve 2026 tutarları bu rehberde doğrulanamadığı için rakam verilmemiştir. Tebligat, tanık, keşif ve bilirkişi giderleri ayrıca ortaya çıkabilir. Masrafların kime yükleneceği karar aşamasında belirlenir. Maddi imkânı olmayanlar adli yardım talep edebilir.

32. Avukat tutmak zorunlu mu?

Hizmet tespiti davasında avukatla temsil kural olarak zorunlu değildir; ancak süre hesabı, delil stratejisi, davalı seçimi ve alacak taleplerinin ayrılması teknik bilgi gerektirir. Hatalı dilekçe veya kaçırılan süre telafisi güç sonuçlar doğurabilir. Eskişehir Avukat Beyhan CAYMAZ ile iletişime geçerek dosyanızın ön değerlendirmesini yaptırabilirsiniz. Ön görüşmeye bordro, hizmet dökümü, tanık bilgileri ve varsa bildirgeleri getirmeniz yararlı olur. Her olayın koşulları farklıdır ve bu rehber hukuki danışmanlık yerine geçmez.

33. Dava kazanılırsa primleri kim öder?

Mahkeme kararındaki aylık kazanç ve prim ödeme gün sayıları üzerinden hesaplanan primler ile 5510 sayılı Kanun'un ilgili hükümleri uyarınca gecikme zammının işverenden istenir. Prim alacağının tahsili SGK'nın takip işlemleriyle yapılır. İşveren kararda yer alan prim borcunu ödemezse Kurum tahsil yollarına başvurabilir. Dava sonucunda sigortalılık süresi kesinleşen kararın SGK'ya ulaşmasıyla işlenir.

34. Karar emeklilik hesabını nasıl etkiler?

Kesinleşen karar, tespit edilen günlerin sigortalılık süresi ve prim gün sayısına eklenmesini sağlar. Yargıtay'ın bazı kararlarında, primlerin ödenmemesinin sigortalıya yüklenemeyeceği ve hizmet tespitiyle kazanılan gün sayısının kesinleşmeden sonra Kurum yönünden bağlayıcı olduğu belirtilmektedir. Yine de emeklilik koşulları, yaş ve prim gün sayısının güncel mevzuata göre hesaplanması gerekir. Emeklilik hesabı için SGK'dan güncel hizmet dökümü alınmalıdır. Bu hesabın sonucu bireyin tüm sigortalılık geçmişine bağlıdır.

35. İşveren açısından idari para cezası veya başka yaptırım var mı?

İşe giriş bildirgesinin verilmemesi hâlinde 5510 sayılı Kanun'un ilgili hükümleri kapsamında idari para cezası uygulanabilir ve mahkeme veya denetim tespitinden sonra belgelerin süresinde verilmemesi cezayı artırabilir. Ayrıca prim ve gecikme zammı ödemesi gerekebilir. Kaynaklarda işverenin dönemdeki ödenmemiş gelir vergisi yükümlülüğüne de işaret edilmiştir; bu nokta tek kaynakta yer aldığından doğrulanmalıdır. İşveren için en güvenli yol bildirimlerin gerçek ücret ve gün sayısıyla zamanında yapılmasıdır.

Sonuç

Hizmet tespiti davası, sigortasız veya eksik sigortalı çalışan kişiler için emeklilik ve sosyal güvenlik haklarını geri kazandırabilecek önemli bir yoldur. Dava, hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayan beş yıllık hak düşürücü süreye tabidir ve bu süre her çalışma dönemi için ayrı hesaplanır. İş mahkemesinde açılan davada ispat, bordro, SGK kayıtları, banka hareketleri ve tanık beyanlarıyla yapılır; mahkeme gerekirse delilleri kendiliğinden de toplayabilir. Hizmet tespiti taleplerinde arabuluculuk şartı aranmadığı belirtilse de, birlikte istenen işçilik alacakları için arabuluculuk ve zamanaşımı ayrıca incelenmelidir. İşveren tarafı için ise zamanında ve doğru bildirim, hem prim hem idari yaptırım riskini azaltır.

Somut olayda süre, delil ve davalı seçimi birlikte değerlendirilmelidir. Eskişehir Avukat Beyhan CAYMAZ olarak bu tür dosyalarda önce hizmet dökümünün ve süre takviminin incelenmesini, ardından delil stratejisinin kurulmasını öneriyoruz. Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.